#### Artykuł 15 Odbiorcy aktywni 1. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy końcowi byli uprawnieni do działania w charakterze odbiorców aktywnych i nie podlegali przy tym niewspółmiernym lub dyskryminującym wymogom technicznym, wymogom administracyjnym, procedurom i opłatom ani nieodzwierciedlaj ącym kosztów opłatom sieciowym. 2. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy aktywni: a) byli uprawnieni do prowadzenia działalności we własnym zakresie lub za pośrednictwem agregacji; b) byli uprawnieni do sprzedaży energii elektrycznej wytworzonej we własnym zakresie, w tym za pośrednictwem umów zakupu energii; c) byli uprawnieni do udziału w systemach elastyczności i systemach efektywności energetycznej; d) byli uprawnieni do oddelegowania stronie trzeciej zarządzania instalacjami wymaganymi do ich działalności, co obejmuje instalowanie, eksploatację, obsługę danych i utrzymanie, przy czym tej strony trzeciej nie uznaje się za odbiorcę aktywnego; e) ponosili opłaty sieciowe odzwierciedlaj ące koszty, przejrzyste i wolne od dyskryminacji, z osobnym rozliczeniem energii elektrycznej wprowadzanej do sieci i zużywanej energii elektrycznej z sieci, zgodnie z art. 59 ust. 9 niniejszej dyrektywy oraz art. 18 rozporządzenia (UE) 2019/943, zapewniające, by odbiorcy aktywni w odpowiedni i wyważony sposób uczestniczyli w ogólnym podziale kosztów systemu; f) ponosili odpowiedzialno ść finansową za niezbilansowanie, które powodują w systemie elektroenergetycznym; w tym zakresie są oni podmiotami odpowiedzialnymi za bilansowanie lub delegują swoją odpowiedzialno ść za bilansowanie zgodnie z art. 5 rozporządzenia (UE) 2019/943. 3. Państwa członkowskie mogą mieć w swoim prawie krajowym różne przepisy mające zastosowanie do odbiorców aktywnych działających indywidualnie lubi wspólnie, pod warunkiem że prawa i obowiązki określone w niniejszym artykule mają zastosowanie do wszystkich odbiorców aktywnych. Jakiekolwiek odmienne traktowanie wspólnie działających odbiorców aktywnych musi być proporcjonalne i należycie uzasadnione. 4. Państwa członkowskie, w których istniejące systemy nie umożliwiają osobnego rozliczania energii elektrycznej wprowadzanej do sieci i zużywanej energii elektrycznej z sieci, nie przyznają nowych praw w tych systemach na okres po 31 grudnia 2023 r. W każdym przypadku wszyscy odbiorcy objęci istniejącymi systemami muszą mieć w każdej chwili możliwość wyboru nowego systemu, który rozlicza oddzielnie energię elektryczną wprowadzaną do sieci i zużywaną energię elektryczną z sieci jako podstawę obliczania opłat sieciowych. 5. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy aktywni będący właścicielami instalacji magazynowania energii: a) mieli prawo do przyłączenia do sieci w rozsądnym terminie po złożeniu wniosku, pod warunkiem że spełnione są wszystkie niezbędne warunki, takie jak odpowiedzialno ść za bilansowanie i odpowiedni system opomiarowania; b) nie podlegali podwójnym opłatom, w tym opłatom sieciowym, za magazynowan ą energię elektryczną pozostającą w ich obiekcie lub w przypadku świadczenia usług elastyczności dla operatorów systemów; c) nie byli objęci nieproporcjonalnymi wymogami koncesyjnymi ani opłatami; d) mogli świadczyć jednocześnie kilka usług, jeżeli jest to technicznie wykonalne. #### Artykuł 15a Prawo do dzielenia się energią 1. Państwa członkowskie zapewniają wszystkim gospodarstwom domowym, małym przedsiębiorstwom i średnim przedsiębiorstwom, organom publicznym oraz – w przypadku gdy państwo członkowskie tak postanowiło – innym kategoriom odbiorców końcowych, prawo do udziału w dzieleniu się energią w charakterze odbiorców aktywnych na zasadzie niedyskryminacji, na tym samym obszarze rynkowym lub na bardziej ograniczonym obszarze geograficznym określonym przez to państwo członkowskie. 2. Państwa członkowskie zapewniają, aby odbiorcy aktywni byli uprawnieni do dzielenia się energią ze źródeł odnawialnych między sobą na podstawie prywatnych porozumień lub za pośrednictwem podmiotu prawnego. Udział w dzieleniu się energią nie stanowi podstawowej działalności gospodarczej lub zawodowej odbiorców aktywnych zaangażowanych w dzielenie się energią. 3. Odbiorcy aktywni mogą wyznaczyć osobę trzecią jako organizatora dzielenia się energią w celu: a) informowania o uzgodnieniach dotyczących dzielenia się energią zawieranych z innymi odpowiednimi podmiotami, takimi jak dostawcy i operatorzy sieci, w tym na temat aspektów związanych z mającymi zastosowanie taryfami, opłatami i podatkami; b) udzielania wsparcia w zakresie zarządzania i bilansowania elastycznych obciążeń za licznikiem, instalacji rozproszonego wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych i magazynowania w ramach uzgodnień dotyczących dzielenia się energią; c) zawierania umów z odbiorcami aktywnymi uczestniczącymi w dzieleniu się energią i wystawiania rachunków dla nich; d) instalowania i eksploatacji, w tym opomiarowania i konserwacji instalacji wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych lub instalacji magazynowania. Organizator dzielenia się energią lub inna osoba trzecia może być właścicielem instalacji magazynowania lub wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych o mocy do 6 MW lub zarządzać taką instalacją, lecz nie być uznawany za odbiorcę aktywnego, z wyjątkiem sytuacji, gdy uczestniczy w projekcie dotyczącym dzielenia się energią. Organizator dzielenia się energią zapewnia niedyskryminacyjne usługi oraz przejrzyste ceny, taryfy i warunki świadczenia usług. W odniesieniu do akapitu pierwszego lit. c) niniejszego ustępu zastosowanie mają art. 10, 12 i 18. Państwa członkowskie określają ramy regulacyjne stosowania niniejszego ustępu. 4. Państwa członkowskie zapewniają, by odbiorcy aktywni uczestniczący w dzieleniu się energią: a) byli uprawnieni do tego, aby dzielona energia elektryczna wprowadzana do sieci była odliczana od ich całkowitego zmierzonego zużycia w przedziale czasowym nie dłuższym niż okres rozliczania niezbilansowania i bez uszczerbku dla obowiązujących niedyskryminacyjnych podatków, opłat i odzwierciedlaj ących koszty opłat sieciowych; b) korzystali ze wszystkich praw i obowiązków konsumentów jako odbiorcy końcowi na mocy niniejszej dyrektywy; c) nie byli zobowiązani do przestrzegania obowiązków dostawców, w przypadku gdy energia ze źródeł odnawialnych jest dzielona między gospodarstwa domowe o zainstalowanej mocy do 10,8 kW w przypadku pojedynczych gospodarstw domowych i do 50 kW w przypadku budynków wielomieszkaniowych; d) mieli dostęp do nieobowiązkowych wzorów umów zawierających uczciwe i przejrzyste warunki dotyczące porozumień w sprawie dzielenia się energią; e) w przypadku konfliktu wynikającego z umowy w sprawie dzielenia się energią mają dostęp do pozasądowego rozstrzygania sporów z innymi stronami umowy w sprawie dzielenia się energią zgodnie z art. 26; f) nie podlegali nieuczciwemu i dyskryminującemu traktowaniu przez uczestników rynku lub ich podmioty odpowiedzialne za bilansowanie; g) byli informowani o możliwości wprowadzania zmian dotyczących obszarów rynkowych zgodnie z art. 14 rozporządzenia (UE) 2019/943 oraz o tym, że prawo do dzielenia się energią ze źródeł odnawialnych jest ograniczone zgodnie z ust. 1 niniejszego artykułu; h) powiadamiali odpowiednich operatorów systemów i uczestników rynku, w tym odpowiednich dostawców, o uzgodnieniach dotyczących dzielenia się energią bezpośrednio lub za pośrednictwem organizatora dzielenia się energią. Państwa członkowskie mogą dostosować progi, o których mowa w akapicie pierwszym lit. c), zgodnie z następującymi zasadami: a) w przypadku pojedynczych gospodarstw domowych próg może zostać zwiększony do 30 kW; b) w przypadku budynków wielomieszkaniowych próg może zostać zwiększony do 100 kW lub, w przypadku należycie uzasadnionych szczególnych okoliczności wynikających ze zmniejszonej średniej wielkości budynków wielomieszkaniowych, zmniejszony do minimum 40 kW. 5. W przypadku kategorii odbiorców końcowych uczestniczących w systemach dzielenia się energią, większych niż małe i średnie przedsiębiorstwa, zastosowanie mają następujące dodatkowe warunki: a) wielkość zainstalowanej mocy instalacji wytwórczej związanej z systemem dzielenia się energią ma wynosić maksymalnie 6 MW; b) dzielenie się energią odbywa się na lokalnym lub ograniczonym obszarze geograficznym określonym przez dane państwo członkowskie. 6. Państwa członkowskie zapewniają, aby odpowiedni operatorzy systemów przesyłowych lub operatorzy systemów dystrybucyjnych lub inne wyznaczone podmioty: a) monitorowali, gromadzili i zatwierdzali dane pomiarowe dotyczące dzielonej energii elektrycznej i przekazywali je odpowiednim odbiorcom końcowym i uczestnikom rynku co najmniej raz w miesiącu i zgodnie z art. 23 oraz aby stworzyli w tym celu odpowiednie systemy informatyczne; b) udostępnili odpowiedni punkt kontaktowy umożliwiający: (i) rejestrowanie uzgodnień dotyczących dzielenia się energią; (ii) udostępnianie praktycznych informacji na potrzeby dzielenia się energią; (iii) otrzymywanie informacji na temat odpowiednich punktów pomiarowych, zmian lokalizacji i uczestnictwa; oraz (iv) w stosownych przypadkach, zatwierdzanie metod obliczeniowych w jasny, przejrzysty i terminowy sposób. 7. Państwa członkowskie wprowadzają odpowiednie i niedyskryminujące środki w celu zapewnienia, aby odbiorcy wrażliwi i odbiorcy dotknięci ubóstwem energetycznym mogli mieć dostęp do systemów dzielenia się energią. Środki te mogą obejmować środki wsparcia finansowego lub kwoty alokacji produkcji. 8. Państwa członkowskie zapewniają, aby projekty dotyczące dzielenia się energią będące własnością organów publicznych umożliwiały dostęp do dzielonej energii elektrycznej wrażliwym i dotkniętym ubóstwem energetycznym odbiorcom lub obywatelom. Czyniąc to, państwa członkowskie dokładają wszelkich starań, by promować ustalanie ilości tej dostępnej energii odpowiadającej średnio co najmniej 10 % dzielonej energii. 9. Państwa członkowskie mogą promować wprowadzanie miniinstalacji fotowoltaicznych o mocy do 800 W umieszczanych w i na budynkach. 10. Bez zwiększania obciążeń administracyjnych Komisja zapewnia wskazówki państwom członkowskim, aby ułatwić im ustanawianie znormalizowanego podejścia w odniesieniu do dzielenia się energią i zapewnić równe szanse społecznościom energetycznym działającym w zakresie energii odnawialnej i obywatelskim społecznościom energetycznym. 11. Niniejszy artykuł pozostaje bez uszczerbku dla prawa odbiorców do wyboru dostawcy zgodnie z art. 4 oraz dla obowiązujących przepisów krajowych dotyczących udzielania zezwoleń dostawcom. #### Artykuł 16 Obywatelskie społeczności energetyczne 1. Państwa członkowskie tworzą sprzyjające ramy regulacyjne dla obywatelskich społeczności energetycznych zapewniające, by: a) uczestnictwo w obywatelskiej społeczności energetycznej było otwarte i dobrowolne; b) członkowie lub udziałowcy obywatelskiej społeczności energetycznej mieli prawo opuścić społeczność; w takich przypadkach stosuje się art. 12; c) członkowie lub udziałowcy obywatelskiej społeczności energetycznej nie tracili praw i obowiązków jako odbiorcy będący gospodarstwami domowymi lub odbiorcy aktywni; d) odpowiedni operatorzy systemów dystrybucyjnych – za sprawiedliwą rekompensatą, którą ocenia organ regulacyjny – współpracowali z obywatelskimi społecznościami energetycznymi w celu ułatwieniu przesyłu energii elektrycznej w obrębie obywatelskich społeczności energetycznych; e) obywatelskie społeczności energetyczne były objęte niedyskryminacyjnymi, sprawiedliwymi, proporcjonalnymi i przejrzystymi procedurami i opłatami, w tym w odniesieniu do rejestracji i udzielania koncesji, oraz ponosiły przejrzyste, niedyskryminacyjne i odzwierciedlające koszty opłaty sieciowe zgodnie z art. 18 rozporządzenia (UE) 2019/943, zapewniające, by społeczności te w odpowiedni i wyważony sposób partycypowały w ogólnych kosztach systemu. 2. Państwa członkowskie mogą przewidzieć w ramach regulacyjnych sprzyjających działalności takich społeczności, że obywatelskie społeczności energetyczne: a) umożliwiają uczestnictwo transgraniczne; b) są uprawnione do bycia właścicielem, utworzenia, zakupu lub dzierżawy sieci dystrybucyjnych i do niezależnego zarządzania nimi na warunkach określonych w ust. 4 niniejszego artykułu; c) są objęte zwolnieniami przewidzianymi w art. 38 ust. 2. 3. Państwa członkowskie zapewniają, by obywatelskie społeczności energetyczne: a) miały możliwość dostępu – bez dyskryminacji – do wszystkich rynków energii elektrycznej, bezpośrednio lub za pośrednictwem agregacji; b) były traktowane w sposób niedyskryminacyjny i proporcjonalny w odniesieniu do ich działalności, praw i obowiązków jako odbiorców końcowych, wytwórców, dostawców, operatorów systemów dystrybucyjnych lub uczestników rynku zajmujących się agregacją; c) ponosiły odpowiedzialno ść finansową za niezbilansowanie, które powodują w systemie elektroenergetycznym; w związku z tym muszą być podmiotami odpowiedzialnymi za bilansowanie lub oddelegować odpowiedzialno ść za bilansowanie zgodnie z art. 5 rozporządzenia (UE) 2019/943; d) w odniesieniu do zużycia energii elektrycznej wytworzonej we własnym zakresie obywatelskie społeczności energetyczne były traktowane jak odbiorcy aktywni zgodnie z art. 15 ust. 2 lit. e); e) były uprawnione do ustalenia wewnątrz obywatelskiej społeczności energetycznej podziału energii elektrycznej, która jest wytwarzana przez będące własnością społeczności jednostki wytwórcze, z zastrzeżeniem innych wymogów określonych w niniejszym artykule i przy zachowaniu praw i obowiązków przysługujących członkom społeczności jako odbiorcom końcowym. Na użytek akapitu pierwszego lit. e) podział energii elektrycznej nie ma wpływu na obowiązujące opłaty sieciowe, taryfy i inne opłaty, zgodnie z przejrzystą analizą kosztów i korzyści dotyczącą rozproszonych zasobów energetycznych opracowaną przez właściwy organ krajowy. 4. Państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o przyznaniu obywatelskim społecznościom energetycznym prawa do zarządzania sieciami dystrybucyjnymi na ich obszarze działalności oraz określić odpowiednie procedury, bez uszczerbku dla rozdziału IV lub innych zasad i regulacji mających zastosowanie do operatorów systemu dystrybucyjnego. Jeżeli takie prawo zostanie przyznane, państwa członkowskie zapewniają, by obywatelskie społeczności energetyczne: a) były uprawnione do zawarcia umowy dotyczącej eksploatowania ich sieci z odpowiednim operatorem systemu dystrybucyjnego lub operatorem systemu przesyłowego, do którego ich sieć jest podłączona; b) ponosiły stosowne opłaty sieciowe w punktach przyłączenia między ich siecią a siecią dystrybucyjną poza obywatelską społecznością energetyczną oraz by w takich opłatach sieciowych osobno uwzględniano energię elektryczną wprowadzaną do sieci dystrybucyjnej oraz zużywaną energię elektryczną z sieci dystrybucyjnej poza obywatelską społecznością energetyczną, zgodnie z art. 59 ust. 7; c) nie dyskryminowały odbiorców, którzy pozostali podłączeni do systemu dystrybucyjnego, ani by nie szkodziły takim odbiorcom. #### Artykuł 17 Odpowiedź odbioru z wykorzystaniem agregacji 1. Państwa członkowskie zezwalają na uczestnictwo odpowiedzi odbioru z wykorzystaniem agregacji i wspierają ją. Państwa członkowskie zezwalają odbiorcom końcowym, również tym, którzy oferują odpowiedź odbioru za pośrednictwem agregacji, na udział wraz z wytwórcami, na zasadzie niedyskryminacji, we wszystkich rynkach energii elektrycznej. 2. Państwa członkowskie zapewniają, by operatorzy systemów przesyłowych i operatorzy systemów dystrybucyjnych przy udzielaniu zamówień na usługi pomocnicze traktowali uczestników rynku zajmujących się agregacją odpowiedzi odbioru, wraz z wytwórcami, na zasadzie niedyskryminacji, na podstawie ich zdolności technicznych. 3. Państwa członkowskie zapewniają, by ich odpowiednie ramy regulacyjne zawierały przynajmniej następujące elementy: a) przysługujące każdemu uczestnikowi rynku zajmującemu się agregacją, w tym niezależnym agregatorom, prawo do wejścia na rynki energii elektrycznej bez zgody innych uczestników rynku; b) wolne od dyskryminacji i przejrzyste przepisy, jasno określające role i obowiązki przypisane wszystkim przedsiębiorstwom energetycznym i odbiorcom; c) niedyskryminuj ące i przejrzyste przepisy i procedury dotyczące wymiany danych między uczestnikami rynku zajmującymi się agregacją a innymi przedsiębiorstwami energetycznymi, zapewniające łatwy dostęp do danych na równych i niedyskryminacyjnych warunkach, a zarazem pełną ochronę poufnych informacji handlowych i danych osobowych odbiorców; d) obowiązek spoczywający na uczestnikach rynku zajmujących się agregacją dotyczący odpowiedzialno ści finansowej za niezbilansowanie, które powodują w systemie elektroenergetycznym; w związku z tym muszą oni być podmiotami odpowiedzialnymi za bilansowanie lub oddelegować swoją odpowiedzialno ść za bilansowanie zgodnie z art. 5 rozporządzenia (UE) 2019/943; e) zastrzeżenie, że dostawcy nie mogą nakładać na odbiorców końcowych związanych umową z niezależnymi agregatorami nieuzasadnionych opłat, kar ani innych nieuzasadnionych ograniczeń umownych; f) mechanizm rozwiązywania konfliktów między uczestnikami rynku zajmującymi się agregacją a innymi uczestnikami rynku, w tym w odniesieniu do odpowiedzialno ść za niezbilansowanie. 4. Państwa członkowskie mogą wymagać od przedsiębiorstw energetycznych lub uczestniczących odbiorców końcowych wypłaty rekompensaty finansowej dla innych uczestników rynku lub podmiotów odpowiedzialnych za bilansowanie innych uczestników rynku, jeżeli aktywacja odpowiedzi odbioru bezpośrednio wpływa na tych uczestników rynku lub podmioty odpowiedzialne za bilansowanie. Taka rekompensata finansowa nie tworzy bariery dla wejścia na rynek uczestników rynku zajmujących się agregacją ani bariery dla elastyczności. W takich przypadkach rekompensata finansowa ogranicza się ściśle do pokrycia odpowiednich kosztów poniesionych przez dostawców uczestniczących odbiorców lub ich podmiotów odpowiedzialnych za bilansowanie podczas aktywacji odpowiedzi odbioru. Metoda obliczania rekompensaty może uwzględniać korzyści wynikające z działań niezależnych agregatorów dla innych uczestników rynku, a w takich przypadkach od agregatorów lub uczestniczących odbiorców można wymagać wniesienia wkładu w taką rekompensatę, ale tylko wtedy, gdy – i w zakresie w jakim – korzyści uzyskane przez wszystkich dostawców, odbiorców i podmioty odpowiedzialne za bilansowanie nie przekraczają bezpośrednio poniesionych kosztów. Metoda obliczania wymaga zatwierdzenia przez organ regulacyjny lub inny właściwy organ krajowy. 5. Państwa członkowskie zapewniają, by organy regulacyjne lub, jeżeli taki wymóg określono w ich krajowym systemie prawnym, operatorzy systemów przesyłowych i operatorzy systemów dystrybucyjnych, działający w ścisłej współpracy z uczestnikami rynku oraz odbiorcami końcowymi, określili wymogi techniczne uczestnictwa odpowiedzi odbioru na wszystkich rynkach energii elektrycznej, na podstawie charakterystyki technicznej dotyczącej tych rynków oraz zdolności odpowiedzi odbioru. Wymogi te obejmują uczestnictwo obciążeń objętych agregacją.