3.6. Wymagania techniczne dla układów regulacji mocy czynnej (regulacji pierwotnej, wtórnej i trójnej) 3.6.1. Postanowienia ogólne 1. Regulacje mocy czynnej: pierwotna, wtórna (automatyczna lub manualna) oraz trójna, powinny właściwie współdziałać przy spełnieniu wymagań określonych dla każdej z tych regulacji. 2. Układ regulacji mocy czynnej powinien zapewnić realizację mocy zadanej wynikającej z regulacji pierwotnej, wtórnej i trójnej, z dokładnością 1% Pmax. ### 3. Wymagania Techniczne Dla Urządzeń, Instalacji Lub Sieci 3. Zakresy regulacji pierwotnej, wtórnej automatycznej i wtórnej manualnej, powinny być parametrami nastawialnymi w trybie operacyjnym, w zakresie od zera do wartości maksymalnej kwalifikowanej, z dokładnością do pełnych MW. 4. W przypadku gdy MWE zobowiązany jest do posiadania zdolności w zakresie regulacji pierwotnej i wtórnej, należy zapewnić właściwą pracę tych regulacji w całym dopuszczalnym zakresie obciążeń MWE. 3.6.2. Wymagania dla układów regulacji pierwotnej 1. Układ regulacji pierwotnej powinien spełniać wymagania określone w NC RfG dla trybu FSM, zdefiniowanego w art. 2 pkt 36 NC RfG, tj. trybu pracy MWE, w którym generowana moc czynna zmienia się w zależności od zmian częstotliwości systemu w sposób wspomagający przywrócenie częstotliwości docelowej oraz określone w pkt 3.6.2. 2. Układ regulacji pierwotnej powinien posiadać dwa niezależne kierunki regulacji mocy czynnej: INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 88 z 255 28 lipca 2025 r. (1) regulacja w górę - wzrost mocy w kierunku generacji lub obniżenie w kierunku poboru, przy obniżeniu częstotliwości poniżej częstotliwości znamionowej; (2) regulacja w dół - obniżenie mocy w kierunku generacji lub zwiększenie w kierunku poboru przy wzroście częstotliwości powyżej częstotliwości znamionowej; zgodnie z parametryzowaną, odrębnie dla każdego z powyższych kierunków, charakterystyką statyczną mocy czynnej w funkcji częstotliwości. 3. Układ regulacji pierwotnej powinien mieć możliwość niezależnego załączania i wyłączania regulacji w górę lub regulacji w dół. 4. Zasoby świadczące usługi bilansujące w zakresie rezerwy utrzymania częstotliwości (FCR), niezobowiązane do posiadania zdolności do regulacji pierwotnej, mogą ograniczyć swoją zdolność do regulacji pierwotnej wyłącznie w jednym z kierunków regulacji, tj. do regulacji wyłącznie w górę lub wyłącznie w dół. 5. Zakres regulacji pierwotnej powinien wynosić: (1) co najmniej ±5% Pmax - w przypadku MWE typu C i D, zgodnie z NC RfG; (2) nie mniej niż 1 MW - w przypadku pozostałych zasobów. 6. W przypadku MWE typu C i D powinno się zapewnić działanie regulacji pierwotnej w całym zakresie regulacyjnym, tj. od mocy minimalnej do mocy maksymalnej, a w przypadku pozostałych zasobów w zakresie kwalifikowalnej mocy minimalnej i maksymalnej. 7. Cykl pomiaru częstotliwości lub odpowiadającej jej prędkości obrotowej turbozespołu powinien być realizowany raz na sekundę, z dokładnością nie gorszą niż 1 mHz lub 1/10 obrotu turbozespołu. 8. Aktywacja pełnego zakresu regulacji pierwotnej powinna nastąpić w czasie do 30 sekund, licząc od momentu wystąpienia uchybu częstotliwości, przy czym wymaga się uzyskania wartości zadanej, a następnie jej trwałego utrzymania z tolerancją ±1% Pmax. 9. W przypadku zmiany nastawialnego zakresu regulacji pierwotnej w trybie operacyjnym, statyzm charakterystyki statycznej P=f(f) powinien pozostać bez zmian. 3.6.3. Wymagania dla układów automatycznej regulacji wtórnej 1. Wymagania dla układów automatycznej regulacji wtórnej dotyczą: (1) MWE typu C i D; (2) zasobów świadczących usługi bilansujące w zakresie rezerwy odbudowy częstotliwości z aktywacją automatyczną (aFRR), odpowiednio do zakresu świadczonych usług. 2. Układ automatycznej regulacji wtórnej (regulacji odbudowy częstotliwości) powinien posiadać, dwa niezależne kierunki regulacji mocy czynnej: (1) regulacja w górę - wzrost mocy w kierunku generacji lub obniżenie mocy w kierunku poboru w odpowiedzi na otrzymywany sygnał sterujący; (2) regulacja w dół - obniżenie mocy w kierunku generacji lub zwiększenie mocy w kierunku poboru w odpowiedzi na otrzymywany sygnał sterujący. 3. Układ automatycznej regulacji wtórnej powinien mieć możliwość niezależnego załączania i wyłączania regulacji w górę i regulacji w dół. 4. Zasoby świadczące usługi bilansujące w zakresie mocy bilansujących, niezobowiązane do posiadania zdolności do automatycznej regulacji wtórnej, mogą ograniczyć swoją zdolność do automatycznej regulacji wtórnej wyłącznie w jednym z kierunków regulacji, tj. regulacji w górę albo regulacji w dół. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 89 z 255 28 lipca 2025 r. 5. Zakres automatycznej regulacji wtórnej powinien wynosić, dla: (1) MWE typu C i D - co najmniej ±6% Pmax, (2) pozostałych zasobów - nie mniej niż 1 MW. 6. Należy zapewnić działanie automatycznej regulacji wtórnej dla: (1) MWE typu C i D - w całym zakresie regulacyjnym, tj. od mocy minimalnej do mocy maksymalnej, (2) pozostałych zasobów - w zakresie kwalifikowalnej mocy minimalnej i maksymalnej. 7. Aktywacja pełnego zakresu regulacji wtórnej powinna nastąpić w czasie do 5 minut, przy czym aktywacja mocy w ramach regulacji powinna się odbywać z gradientem nie mniejszym niż wynikającym z podzielenia pełnego zakresu regulacji przez 5 minut. 8. W przypadku gdy nominowany w procesie planowania dobowego zakres regulacji wtórnej jest mniejszy od maksymalnego zakresu tej regulacji przyjętego w procesie kwalifikacji, aktywacja regulacji powinna się odbywać z gradientem nie mniejszym niż wynikającym z podzielenia nominowanego zakresu regulacji przez 5 minut. 9. Układ regulacji wtórnej powinien umożliwiać aktywację mocy w ramach regulacji: (1) monotonicznie; (2) w sposób ciągły, bez pasm zabronionych; (3) z nieczułością układu regulacji nie większą niż 0,5 MW; (4) niezwłocznie; w odpowiedzi na zmianę wartości zadanej, która może następować nie częściej niż co 1 sekundę. 3.6.4. Wymagania dla układów manualnej regulacji wtórnej 1. Wymagania dla układów manualnej regulacji wtórnej dotyczą zasobów świadczących usługi bilansujące w zakresie mocy bilansujących dot. rezerwy odbudowy częstotliwości z aktywacją nieautomatyczną typu bezpośredniego (mFRRd). 2. Układ manualnej regulacji wtórnej powinien posiadać, następujące kierunki regulacji mocy czynnej: (1) regulacja w górę - oznacza wzrost mocy w kierunku generacji lub obniżenie mocy w kierunku poboru, w odpowiedzi na otrzymywany sygnał sterujący; (2) regulacja w dół - oznacza obniżenie mocy w kierunku generacji lub zwiększenie mocy w kierunku poboru, w odpowiedzi na otrzymywany sygnał sterujący. 3. Zasoby świadczące usługi bilansujące w zakresie mFRRd, niezobowiązane do posiadania zdolności do manualnej regulacji wtórnej, mogą ograniczyć swoją zdolność do manualnej regulacji wtórnej wyłącznie w jednym z kierunków regulacji, tj. regulacji w górę albo regulacji w dół. 4. W przypadku gdy zasób jest przystosowany do regulacji w górę i do regulacji w dół, układ manualnej regulacji wtórnej, powinien posiadać zdolność do niezależnego załączania i wyłączania regulacji. 5. Minimalny zakres regulacji powinien wynosić co najmniej 1 MW. 6. Zakres regulacji powinien być parametrem nastawialnym w trybie operacyjnym, z dokładnością do pełnych MW. 7. Należy zapewnić właściwe działanie układów manualnej regulacji wtórnej w całym zakresie regulacyjnym, tj. od mocy minimalnej kwalifikowalnej do mocy maksymalnej kwalifikowalnej, przy czym dla MEE dopuszcza się rozszerzenie zdolności do pracy w manualnej regulacji wtórnej INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 90 z 255 28 lipca 2025 r. od/do stanu postoju, o ile jest możliwe osiągnięcie z postoju minimum kwalifikowanego w czasie do 12,5 minuty. 8. Zakres manualnej regulacji wtórnej powinien być aktywowany w czasie do 12,5 minuty, przy czym: (1) aktywacja i dezaktywacja mocy regulacji powinna odbywać się z gradientem nie mniejszym niż wynikający z podzielenia wartości zadanej przez 10 minut; (2) dopuszcza się zwłokę czasową w rozpoczęciu aktywacji mocy nie dłuższą niż 2,5 minuty. 9. Układ manualnej regulacji wtórnej powinien posiadać zdolność do aktywacji tej regulacji: (1) monotonicznie; (2) bez pasm zabronionych; (3) w sposób ciągły, przy czym dla MEE dopuszcza się brak ciągłości w obszarze do poziomu minimum kwalifikowanego; (4) rozdzielczość zmian wartości mocy zadanej w torze regulacji powinna być nie gorsza niż 1 MW. 3.6.5. Wymagania dla regulacji trójnej 1. Regulacja trójna, realizowana jest poprzez zdalną realizację zadanej mocy czynnej bazowej zasobu w odpowiedzi na otrzymany sygnał: (1) BPP, który określa wartość mocy bazowej; (2) dP, który określa redukcję mocy bazowej względem estymaty, dla PPM typu FW lub PV, przy uwzględnieniu grafiku pracy MEE, w przypadku gdy wewnątrz instalacji PPM typu FW lub PV został on zainstalowany. BPP i dP są sygnałami zadawanymi na określony punkt czasowy. 2. Wymagany gradient zmian mocy bazowej powinien być uzgodniony z OSP i uwzględniać wymagania w zakresie prędkości zmian generowanej mocy czynnej, zgodnie z art. 15 ust. 6 lit. e NC RfG, o ile umowa o przyłączenie do sieci nie stanowi inaczej. 3. Przyjęta maksymalna wielkość gradientu zmian mocy bazowej nie może ograniczać: (1) wymaganej wielkości gradientu mocy wynikającej z realizacji regulacji pierwotnej, wtórnej automatycznej i wtórnej manualnej; (2) zakresu poszczególnych regulacji pierwotnej i wtórnej automatycznej, w przypadku zmiany wielkości rezerw zastępczych (RR). 4. Sposób realizacji zmiany mocy bazowej, zadawanego poprzez sygnał BPP lub dP: (1) dopuszczalna częstość zmian sygnału wynika bezpośrednio z okresu dobowego planowania (TP) mocy bazowej; (2) sygnał BPP lub dP na najbliższy okres planowania jest dostarczany przed wymaganym czasem rozpoczęcia realizacji zmiany obciążenia bazowego, nie później niż w czasie wyprzedzenia (TW), który wynosi 2,5 minuty; (3) realizacja zmiany mocy bazowej wynikająca ze zmiany sygnału BPP lub dP powinna rozpocząć się z końcem realizacji poprzedniego polecenia; (4) sygnał przybiera wartość dodatnią w kierunku generacji oraz wartość ujemną w kierunku pompowania/poboru; (5) zadana wartość mocy bazowej jest realizowana w czasie 5 minut, liniowo lub quasi-liniowo z gradientem wypadkowym (VP), zgodnie ze wzorem: INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 91 z 255 28 lipca 2025 r. 𝑃𝑡 – 𝑃𝑡−1 𝑀𝑊 𝑉𝑃 = [ ] 𝑇𝑃 𝑚𝑖𝑛 gdzie: Pt  wartość mocy bazowej w chwili bieżącej t Pt-1  wartość mocy bazowej w chwili poprzedniej t-1 TP  okres planowania (przedział czasu, dla którego są wyznaczane w planach koordynacyjnych zadane obciążenia bazowe (BPP) MWE oraz stany regulacji pierwotnej i wtórnej; w zależności od rodzaju planu koordynacyjnego okres planowania wynosi 5 minut albo 15 minut) Rysunek 3.6.5. 4. Charakterystyka realizacji zmiany mocy bazowej (zadawanej poprzez sygnał BPP lub sygnał dP) 3.6.6. Testy potwierdzające zdolność zasobu do pracy w regulacji pierwotnej, wtórnej lub trójnej 1. OSP dokonuje weryfikacji zdolności do pracy w regulacji pierwotnej, wtórnej i trójnej odpowiednio w ramach realizacji: (1) testów sprawdzających na etapie kwalifikacji dostawcy usług bilansujących, zgodnie z postanowieniami TCM - warunki dotyczące bilansowania; (2) testów zgodności w zakresie wynikającym z NC RfG oraz NC DC. 2. OSP może przeprowadzić testy kontrolne układów regulacji pierwotnej, wtórnej lub trójnej w przypadku: (1) podwyższenia mocy maksymalnej lub obniżenia mocy minimalnej; (2) powtarzającej się nieprawidłowej pracy układów regulacji, w tym nieprawidłowej reakcji na sygnał testowy; (3) modernizacji układów regulacji mocy czynnej. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 92 z 255 28 lipca 2025 r. 3.7. Wymagania techniczne dla układów automatycznej regulacji napięcia i mocy biernej (ARNE) MWE skoordynowanych z nadrzędnym układem regulacji 1. Układ ARNE MWE: (1) powinien umożliwiać regulację napięcia w stacji, do której jest przyłączony MWE, w pełnym zakresie zmian mocy biernej. Właściwy operator systemu, w uzasadnionych przypadkach związanych z bezpieczeństwem pracy MWE, dopuszcza potrzebę ograniczenia zakresu zmian mocy biernej; (2) powinien umożliwiać wykorzystanie pełnego zakresu mocy biernej w czasie 3 minut; (3) nie powinien przekraczać wartości dopuszczalnych napięć i powinien blokować swoje działanie w przypadku przekroczenia granicznych wartości napięcia regulowanego i napięcia MWE; (4) nie powinien powodować oscylacji napięć rozdzielni oraz mocy biernych podczas cyklu jego działania; (5) powinien zapewniać: (a) w przypadku MWE o jednakowej mocy znamionowej pracujących na dany system szyn rozdzielni - równomierny rozdział mocy biernej, (b) w przypadku MWE o różnych mocach znamionowych - proporcjonalny do ich mocy rozdział mocy biernej; (6) w przypadku PPM, powinien pracować z błędem regulacji napięcia nie przekraczającym wartości 5% maksymalnej mocy biernej, przy czym nie większym niż 1 MVar (dla MWE dokładność regulacji jest ustalana indywidualnie); (7) powinien umożliwiać nastawę strefy nieczułości rozumianej jako zakres niewrażliwości układu na zmianę napięcia regulowanego w przedziale od 0,1% do 1%. 2. W zakresie testów odbiorczych i sprawdzających układu ARNE MWE: (1) wytwórcy są obowiązani do przeprowadzania testów odbiorczych układów ARNE MWE, współpracujących z nadrzędnymi układami regulacji napięcia właściwego operatora systemu, w następujących przypadkach: (a) uruchamiania nowych obiektowych układów regulacji, (b) dołączania nowych MWE do istniejącego układu, (c) modernizacji istniejących układów lub współpracującego z nimi układu regulacji napięcia MWE, (d) zmian struktury lub algorytmu tych układów, (e) zmian sprzętowych w tych układach ARNE MWE, (f) zmian zakresów tych układów; (2) testy, o których mowa w pkt (1) przeprowadza niezależna firma ekspercka, uzgodniona z właściwym operatorem systemu i według uzgodnionego z tym operatorem programu; (3) wytwórcy, w celu odbioru przez właściwego operatora sytemu układów ARNE MWE, zgłaszają je do odbioru technicznego z 14 - dniowym wyprzedzeniem; (4) wytwórca, przy współudziale przedstawicieli właściwego operatora systemu, organizuje komisyjny odbiór techniczny sprawdzający spełnienie przez MWE wymagań regulacyjnych określonych przez OSP; (5) właściwy operator systemu potwierdza przyjęcie do eksploatacji układu ARNE MWE po pozytywnym wyniku testów odbiorczych; INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 93 z 255 28 lipca 2025 r. (6) właściwy operator systemu prowadzi monitoring poprawności pracy układu ARNE i w przypadku stwierdzenia niezgodnego z wymaganiami działania układów regulacji, właściwy operator systemu może zarządzić dodatkowe pomiary sprawdzające; (7) testy odbiorcze i sprawdzające w przypadkach, o których mowa w pkt (1) i (6), są przeprowadzane na koszt wytwórcy. 3.8. Wymagania techniczne dla istniejących MWE o mocy 50 MW lub wyższej, wskazanych jako SGU na podstawie art. 11 ust. 4 lit. c i art. 23 ust. 4 lit. c oraz art. 4 ust. 2 lit. b NC ER 3.8.1. Postanowienia ogólne 1. MWE powinny spełniać wymagania techniczne i eksploatacyjne określone w pkt 3.1. 5. i 3.1. 6. 2. Jeżeli do instalacji odbiorcy, przyłączonej do sieci zamkniętej, przyłączone są MWE, wówczas powinny one spełniać wymagania techniczne, o których mowa w pkt 3.8.2. 3.8.2. Wymagania i zalecenia techniczne dla konwencjonalnych MWE 3.8.2.1. Podstawowe wymagania i zalecenia techniczne dla konwencjonalnych MWE przyłączonych do sieci zamkniętej 1. MWE o mocy osiągalnej 50 MW lub wyższej powinny być wyposażone w: (1) regulator umożliwiający pracę w trybie regulacji prędkości obrotowej lub regulator częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P), zgodnie z zamodelowaną charakterystyką statyczną; (2) regulator napięcia zdolny do współpracy z nadrzędnymi układami regulacji napięcia i mocy biernej; (3) wyłącznik generatorowy; (4) transformator blokowy z możliwością zmiany przekładni pod obciążeniem, którego zakres regulacyjny wynosi nie mniej niż ±10% Un, przy zapewnieniu jednostkowej zmiany napięcia w granicach 1% Un, o ile OSP nie określi inaczej; zgodnie z wymaganiami szczegółowymi, określonymi w pkt 3.8.2. 2. MWE o mocy osiągalnej 100 MW lub wyższej powinny posiadać zdolności techniczne w zakresie: (1) pracy w regulacji pierwotnej; (2) pracy w automatycznej regulacji wtórnej; (3) zdalnego zadawania obciążenia bazowego; (4) opanowywania zrzutów mocy do pracy na potrzeby własne (PPW) z identyfikacją oraz bez identyfikacji położenia łączników w torze wyprowadzenia mocy; zgodnie z wymaganiami szczegółowymi określonymi w pkt 3.6. 3. MWE powinny być wyposażone w bezprzerwowo działające automatyczne układy wzbudzenia, utrzymujące napięcie na zaciskach MWE stabilnie w pełnym zakresie regulacji. 4. Układy wzbudzenia MWE powinny być wyposażone w następujące urządzenia: (1) jeden obwód regulacji napięcia MWE z możliwością zdalnego sterowania wartością zadaną; (2) ogranicznik minimalnej mocy biernej (kąta mocy); (3) ogranicznik maksymalnego prądu stojana; (4) ogranicznik maksymalnego prądu wirnika; INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 94 z 255 28 lipca 2025 r. (5) ogranicznik indukcji; (6) stabilizator systemowy; (7) obwód regulacji napięcia wzbudzenia lub prądu wzbudzenia MWE. 5. Regulator napięcia MWE powinien zapewnić możliwość regulacji napięcia na zaciskach MWE co najmniej w przedziale od 80% do 110% Un generatora. 6. Ograniczniki maksymalnych prądów stojana i wirnika MWE powinny spełniać następujące wymagania: (1) ograniczniki maksymalnych prądów stojana i prądów wirnika powinny zmniejszać wartość zadaną napięcia MWE, w przypadku gdy prąd stojana lub wirnika przekroczy nastawioną wartość; (2) ogranicznik prądu stojana nie powinien zmniejszać wartości zadanej napięcia MWE, w przypadku gdy przeciążenie stojana jest spowodowane prądem pojemnościowym; (3) zakresy nastawy ograniczanych wartości prądu stojana i prądu wirnika powinny być zawarte w przedziale od 80% do 110% wartości znamionowej; (4) prąd stojana i prąd wirnika powinny być ograniczone z dokładnością nie mniejszą od ±5% wartości znamionowej, w zakresie zmian napięcia od 80% do 100% Un; (5) ogranicznik maksymalnego prądu stojana powinien być wyposażony w element zwłoczny, dopuszczający krótkotrwałe przeciążenia MWE w granicach dozwolonych w instrukcji producenta MWE, przy czym czas zwłoki powinien być zależny od wielkości przeciążenia i być krótszy od czasu działania zabezpieczenia nadmiarowo - prądowego zwłocznego MWE; (6) działanie ograniczników powinno być sygnalizowane. 7. Układ wzbudzenia powinien zapewnić potrzebom własnym MWE spełnienie następujących wymagań: (1) poprawną pracę w warunkach normalnych oraz innych stanach pracy systemu elektroenergetycznego określonych w pkt 11.8. 6.; (2) po zwarciu trójfazowym na zaciskach strony górnego napięcia transformatora blokowego układ wzbudzenia powinien zapewnić odbudowę napięcia na szynach potrzeb własnych MWE do wartości 70% Un w ciągu 1 s od momentu wyłączenia MWE z sieci przez zabezpieczenia rezerwowe o najdłuższym czasie działania. 8. Moc osiągalna MWE nie może być większa niż najmniejsza z mocy znamionowych głównych urządzeń wchodzących w skład MWE (kocioł, turbina, generator, transformator blokowy). 9. Przy zwyżce częstotliwości do 52,5 Hz MWE nie powinien być wyłączony z sieci zamkniętej przed osiągnięciem obrotów powodujących zadziałanie zabezpieczenia od zwyżki obrotów. 10. Jeżeli dwa lub więcej MWE pracują na jeden transformator lub linię elektroenergetyczną, to w przypadku odłączenia się MWE od sieci zamkniętej, ich praca równoległa powinna być przerwana. Dopuszcza się pracę równoległą, jeżeli układy regulacji turbin i generatorów zostały do tego przystosowane. 11. MWE powinny mieć możliwość synchronizacji z siecią w przedziale częstotliwości od 48,0 do 51,5 Hz. 12. MWE powinny mieć możliwość pracy w przedziale częstotliwości: (1) od 49,0 do 48,5 Hz w sposób ciągły przez 30 minut, łącznie 3 godziny w roku; (2) od 48,5 do 48,0 Hz w sposób ciągły przez 20 minut, łącznie 2 godziny w roku; (3) od 48,0 do 47,5 Hz w sposób ciągły przez 10 minut, łącznie 1 godzinę w roku. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 95 z 255 28 lipca 2025 r. 13. Przy spadku częstotliwości poniżej 48,5 Hz moce wytwarzane przez MWE powinny wynosić co najmniej 95% mocy znamionowych, z zachowaniem liniowej charakterystyki spadku mocy w przedziale od 48,5 do 47,5 Hz, zgodnie z Rysunkiem 3.8.2.1. 13. Rysunek 3.8.2.1. 13. Charakterystyka zdolności MWE do generacji mocy czynnej w funkcji częstotliwości 14. Wszystkie wymagania dotyczące mocy czynnych wytwarzanych przez MWE powinny być spełnione również w sytuacji, gdy napięcie sieci, do której są przyłączone MWE, spada do poziomu 85% wartości znamionowej. W przypadku spadku napięcia w miejscu przyłączenia poniżej 85% wartości znamionowej MWE powinien zachować zdolność do pracy synchronicznej, przy czym dopuszcza się, po wykorzystaniu pełnych możliwości regulacyjnych transformatorów blokowych, większe niż określone w pkt 13. zaniżenie, względem mocy osiągalnej, generowanej mocy czynnej. 15. MWE powinien mieć zapewnioną możliwość pracy bez ograniczeń czasowych w przedziale częstotliwości od 49,0 do 51,0 Hz i w przedziale napięcia na zaciskach generatora od 95% do 105% Un, z zachowaniem zdolności do generacji mocy osiągalnej przy znamionowych współczynnikach mocy. 16. Przy obciążeniu mocą osiągalną, dla warunków nominalnych otoczenia, MWE powinien posiadać zdolność do generacji mocy biernej przy znamionowym współczynniku mocy cos φ = 0,85 (o charakterze indukcyjnym) i poboru mocy biernej przy współczynniku mocy cos φ = 0,95 (o charakterze pojemnościowym), mierzonych na napięciu generatorowym. Przy obciążeniu mocą czynną niższą niż znamionowa, MWE powinien posiadać zdolność do generacji całej dostępnej mocy biernej, zgodnie z wykresem kołowym generatora. 17. MWE wraz z urządzeniami potrzeb własnych i potrzeb ogólnych elektrowni (w tym z napędami wraz z ich układami sterownia), przy spadku częstotliwości do poziomu 47,5 Hz i spadku napięcia do poziomu 80% Un w miejscu przyłączenia, powinien posiadać zdolność do pracy synchronicznej przy zachowaniu wymaganych poziomów mocy określonych w pkt 14. i 15. i zapewnieniu możliwości przejścia do PPW. 18. MWE powinny być wyposażone w następujące układy elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej: (1) od zwarć zewnętrznych w sieci; INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 96 z 255 28 lipca 2025 r. (2) od zwarć wewnętrznych w MWE; (3) od zwarć wewnętrznych w transformatorze blokowym; (4) ziemnozwarciowe w punkcie neutralnym transformatora blokowego; (5) nadnapięciowe; (6) od utraty wzbudzenia; (7) od asymetrii obciążenia; (8) od mocy zwrotnej; (9) rezerwowe od zwarć wewnętrznych w transformatorze blokowym lub w linii blokowej; (10) od poślizgu biegunów. 19. MWE powinny mieć możliwość pracy bez wyłączeń, w przypadku wystąpienia składowej przeciwnej prądu w czasie zwarć dwufazowych likwidowanych z czasem działania zabezpieczeń rezerwowych w sieci przesyłowej. 20. MWE powinny być przystosowane do utrzymania się w pracy w przypadku wystąpienia bliskich zwarć likwidowanych w czasie nie dłuższym niż: (1) 120 ms - dla sieci o napięciu znamionowym 220 kV lub wyższym; (2) 150 ms - dla koordynowanej sieci 110 kV. 21. Nastawienia zabezpieczeń MWE przyłączonych do sieci powinny być skoordynowane z nastawieniami zabezpieczeń w sieci. 22. Zmiany mocy pracującego MWE, w zakresie od minimum technicznego do mocy osiągalnej (Pmin - Pos) wymuszone zmianami wartości zadanej mocy, powinny być realizowane z szybkością od 2% do 8% mocy osiągalnej na minutę (przy wyłączonej regulacji pierwotnej i wtórnej). Szybkość tą OSP określa indywidualnie dla każdego MWE, przy uwzględnieniu możliwości i ograniczeń zastosowanej technologii wytwarzania energii elektrycznej. 23. Zaleca się, aby MWE miały możliwość pracy w zakresie od 40% do 100% mocy znamionowej. 3.8.2.2. Szczegółowe wymagania techniczne dla konwencjonalnych MWE przyłączonych do sieci zamkniętej 1. Urządzenia do regulacji pierwotnej w MWE biorących udział w regulacji pierwotnej, powinny zapewniać by struktura układu regulacji umożliwiała blokowanie działania regulacji pierwotnej poprzez ustawienie strefy martwej, na poziomie określonym przez OSP, bez eliminacji sygnału korekcji mocy od częstotliwości (bez przerywania toru korekcji mocy od częstotliwości). 2. Regulacja trójna, jako zdalne zadawanie obciążenia bazowego MWE realizowane jest przez MWE zgodnie z postanowieniami pkt 3.6.5. 3. Wymagania techniczne dla automatycznych układów regulacji napięć w węzłach wytwórczych (układów ARNE) są w określone w pkt 3.7. 3.8.2.3. Wymagania techniczne dla MWE w zakresie zdolności do obrony i odbudowy KSE 1. Wymagania techniczne określone w pkt 3.8. w zakresie przystosowania MWE do udziału w realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy, są obligatoryjne dla wszystkich podmiotów posiadających MWE o mocy osiągalnej równej 50 MW lub wyższej, o ile wymagania te nie zostały określone inaczej w TCM - wykaz SGU. 2. Szczegółowe wymagania techniczne dla MWE uczestniczących w realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy, zależnie od lokalizacji danego MWE w KSE oraz jego roli pełnionej w ramach tych planów, są określane odrębnie dla każdego MWE w TCM - wykaz SGU i powinny INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 97 z 255 28 lipca 2025 r. zostać uwzględnione, przez podmioty posiadające te MWE, w planach działań w warunkach utraty połączenia z KSE lub całkowitego zaniku napięcia w tym systemie. 3. W ramach przystosowania MWE do realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy, MWE powinien posiadać zdolność do: (1) pracy wyspowej; (2) pracy w układzie wydzielonym - zdolność do awaryjnego przejścia do pracy samodzielnej, przy braku zasilania z KSE, według uzgodnionego z OSP planu działań, i trwałej pracy w tym układzie oraz gotowość do realizacji poleceń OSP w zakresie zwiększania obszaru wydzielonego; lub (3) samostartu (rozruchu autonomicznego). 4. Regulatory częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P) MWE, w zakresie zdolności do realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy, powinny: (1) być zdolne do pracy w trybie regulacji częstotliwości/prędkości obrotowej, realizowanej przez proporcjonalny regulator częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P), zgodnie z zamodelowaną charakterystyką statyczną (zdolność do prowadzenia regulacji częstotliwości w sieci elastycznej, wielomaszynowej); (2) posiadać zdolność do wyprzedzającej, automatycznej zmiany trybu pracy regulatora z trybu regulacji mocy RP(PI) na tryb regulacji częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P); (3) zapewniać skuteczne nabieranie skokowych przyrostów mocy w porcjach do +0,1 P n podczas ponownego przy odbudowie przyłączenia obciążenia lub gradientowego przyrastania mocy z szybkością v = 1 do 4% Pn/min podczas quasiliniowego obciążania wydzielonej sieci. Przez „skuteczne nabieranie skokowych przyrostów mocy” należy rozumieć zdolność MWE pracującego w regulacji częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P) do utrzymania odchyłek częstotliwości w granicach Δf < ±1,0 Hz, po skokowej zmianie obciążenia mocą o ΔP = 0,1 Pn; (4) zapewniać sprawne przechodzenie do pracy wydzielonej zarówno z nadmiarem jak i umiarkowanym niedoborem mocy generowanej w stosunku do mocy pobieranej przez wyspę w momencie wydzielania; (5) struktura układu regulatora powinna umożliwiać automatyczną, zgodnie z pkt (2), oraz manualną zmianę trybów pracy regulatora; (6) struktura regulacji powinna umożliwiać ustawienie w trybie operatorskim strefy martwej charakterystyki statycznej częstotliwości w zakresie nie mniejszym niż ±500 mHz. 5. Wymagania techniczne dla MWE w zakresie zdolności do pracy w układach wydzielonych i pracy wyspowej: (1) należy zapewnić takie działanie układów automatycznej regulacji obciążenia MWE, w których regulatory mocy RP(PI) i regulatory nośnika źródła energii RB(PI) podążające w warunkach normalnej pracy za mocą zadaną, mogły zostać w razie potrzeby odsprzęglone (zatrzymane) automatycznie lub manualnie, po zapoczątkowaniu działania regulatora częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P); (2) działanie regulatora częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P) powinno być wspomagane - szczególnie po przejściu MWE do pracy wydzielonej lub wyspowej - odpowiednio dopasowanym działaniem regulacji nośnika źródła energii (zapewnienie koordynacji pomiędzy regulatorem nośnika źródła energii i regulatorem częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P)); (3) przejściowe zmiany wielkości regulowanych, pochodzące od układów technologicznych działających z dużą inercją, powinny być minimalizowane przez działanie układów INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 98 z 255 28 lipca 2025 r. automatycznej regulacji tak, aby nie wpływały ujemnie na działanie regulacji częstotliwości/prędkości obrotowej; (4) działanie regulatorów urządzeń przetwarzających energię pierwotną w energię użyteczną dla napędzenia generatora, powinno zostać tak zoptymalizowane, żeby odchyłki pojawiające się w czasie pracy nie wpływały niekorzystnie na dokładność regulacji częstotliwości/prędkości obrotowej utrzymywanej przez MWE pracujący w trybie regulacji częstotliwości/prędkości obrotowej RO(P); (5) układy automatycznej regulacji, inne niż regulatory mocy RP(PI) i regulatory nośnika źródła energii RB(PI) oraz układy zabezpieczeń MWE, powinny zapewnić opanowanie zrzutów z bieżącego poziomu obciążenia na dowolny poziom mocy; (6) należy zapewnić, inne niż energia elektryczna, media i struktury telekomunikacyjne niezbędne do uruchomienia MWE ze stanu beznapięciowego, o ile taka konieczność wynika, z uzgodnionego z OSP planu działania w warunkach utraty połączenia z KSE lub całkowitego zaniku napięcia w tym systemie, o którym mowa w § 42 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia systemowego; (7) układy automatyki MWE powinny zapewnić zdolność do opanowania zrzutu mocy z dowolnego punktu pracy MWE do dowolnego obciążenia oraz opanowywania skokowych przyrostów mocy w zakresie dopuszczalnych obciążeń MWE; (8) układy automatyki MWE powinny zapewnić zdolność do pracy z obciążeniem potrzeb własnych MWE, także w warunkach utraty połączenia z KSE lub zaniku napięcia w KSE: (a) z identyfikacją położenia łączników w torze wyprowadzenia mocy, oraz (b) bez identyfikacji położenia łączników w torze wyprowadzenia mocy (przy wykorzystaniu właściwości statycznego regulatora częstotliwości/prędkości obrotowej). 6. Wymagania techniczne dla MWE w zakresie zdolności do samostartu określa: (1) TCM - warunki dla dostawcy usług w zakresie odbudowy - w przypadku MWE uczestniczących w świadczeniu usługi odbudowy KSE na podstawie umowy; (2) TCM - wykaz SGU - w przypadku pozostałych MWE. 7. Wymagania dla regulatorów napięć MWE w zakresie zdolności do realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy: (1) MWE powinny być dostosowane do regulowania napięcia w dozwolonym przedziale zmian oraz do kompensowania mocy biernej w dopuszczalnym obszarze pracy MWE, zarówno podczas podania napięcia i ładowania linii, jak i przesyłania przez niego mocy rozruchowej potrzebnej do uruchomienia MWE innej elektrowni; (2) sprawne działanie regulacji napięcia z zachowaniem 0,95 ≤ U ≥ 1,05 U n podczas kolejnych skokowych naborów (przyrostów) mocy obciążenia sieci ΔP ≤ 0 ≥ +0,05 P n; (3) zapewnienie odpowiedniego poziomu mocy biernej indukcyjnej i pojemnościowej w zakresie zgodnym z wykresem kołowym generatora; (4) praca w trybie automatycznej regulacji napięcia w całym dopuszczalnym obszarze pracy w przedziale co najmniej od 80% do 110% Un generatora. 8. Wytwórca, który posiada MWE przystosowane do udziału w realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy, jest zobowiązany do utrzymywania zdolności do realizacji tych planów oraz bieżącej aktualizacji i dostarczania do OSP instrukcji utrzymania w pracy co najmniej pojedynczego MWE w ramach ZWE w warunkach utraty połączenia z KSE lub zaniku napięcia w KSE. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 99 z 255 28 lipca 2025 r. 9. Układ synchronizatora MWE powinien umożliwiać podanie napięcia na szyny rozdzielni w stacji elektroenergetycznej, do której moduł ten jest przyłączony, będącej w stanie beznapięciowym. 3.8.2.4. Testy odbiorcze i sprawdzające zdolność MWE do realizacji procedur planu obrony systemu i planu odbudowy 1. W ramach przeprowadzanych testów potwierdzających gotowość MWE do realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy, wprowadzone zostają dwie kategorie testów: (1) testy odbiorowe; (2) okresowe testy sprawdzające i próby systemowe. 2. Celem przeprowadzanych testów odbiorowych jest sprawdzenie przystosowania MWE do udziału w realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy. 3. Celem przeprowadzanych okresowych testów sprawdzających i prób systemowych jest potwierdzenie przystosowania elektrowni do udziału w realizacji planu obrony systemu i planu odbudowy. 4. Testy sprawdzające i próby systemowe w zakresie zdolności do samostartu (rozruchu autonomicznego): (1) w przypadku MWE uczestniczących w świadczeniu usługi odbudowy KSE na podstawie umowy, określa TCM - warunki dla dostawcy usług w zakresie odbudowy; (2) w przypadku pozostałych MWE obejmują: (a) test samostartu elektrowni polegający na samouruchomieniu jej MWE oraz podaniu napięcia na wybraną szynę miejscowej rozdzielni, aż do ustabilizowania napięcia i częstotliwości w granicach dopuszczalnych odchyleń - test jest wykonywany zgodnie z warunkami określonymi w TCM - plan testów, w okresach zaplanowanych zgodnych z załącznikiem nr 1 do TCM - plan testów, (b) sprawdzenie zdolności do regulacji częstotliwości w sieci elastycznej polegające na samostarcie MWE i jego pracy równoległej z innymi MWE posiadającymi zdolność do samostartu, przy zapewnieniu minimalnego obciążenia tych MWE (potrzeby ogólne elektrowni i potrzeby własne MWE, pompy, inne dostępne odbiory - test jest wykonywany zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów, co najmniej raz w roku, łącznie z testem określonym w pkt (a)), (c) próba samostartu elektrowni polegająca na samouruchomieniu, jak w pkt (a), losowo wybranych MWE oraz podaniu napięcia na wydzieloną linię rozruchową do MWE elektrowni, aż do ustabilizowania napięcia na końcu tej linii w rozdzielni przyelektrownianej - test jest wykonywany na polecenie OSP zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów, (d) próba samostartu elektrowni polegająca na samouruchomieniu losowo wybranych MWE oraz podania napięcia i mocy rozruchowej na wydzieloną linię rozruchową do niesamostartującej elektrowni z uruchomieniem wytypowanego/wytypowanych MWE elektrowni głównej, ze stanu gorącego, i jego/ich zsynchronizowaniu i pracy na wyspie z elektrownią samostartującą - test jest wykonywany na polecenie OSP zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów. 5. Testy sprawdzające i próby systemowe, dla elektrowni posiadających zdolność do pracy w układach wydzielonych, obejmują: (1) próby zrzutów mocy, na wybranych kondensacyjnych MWE oraz blokach gazowo - parowych o mocy osiągalnej 100 MW i wyższej, z przejściem do PPW (pojedynczo w układzie jednomaszynowym z uaktywnieniem regulacji prędkości obrotowej typu PI oraz podwójnie w układzie dwu- lub wielomaszynowym z uaktywnieniem regulacji prędkości INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 100 z 255 28 lipca 2025 r. obrotowej typu P) i przyłączenie do nich potrzeb ogólnych elektrowni. Test jest wykonywany zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów nie rzadziej niż co 5 lat; (2) próby zrzutów mocy na wybranych MWE z przejściem do PPW i przyłączenie do nich potrzeb ogólnych elektrowni oraz podanie napięcia i mocy rozruchowej do uruchomienia sąsiedniego stojącego w rezerwie MWE lub do modułu/modułów pobliskiej elektrowni. Test jest wykonywany zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów nie rzadziej niż co 5 lat; (3) próby zakresu pracy urządzeń potrzeb własnych MWE przy obniżonych parametrach napięcia i częstotliwości, a także sprawdzenie zakresu regulacji zaczepowej na transformatorze potrzeb własnych. Test jest wykonywany zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów nie rzadziej niż co 5 lat wraz z próbami, o których mowa w pkt (2); (4) próby podania napięcia na wydzielony system szyn w rozdzielni przyelektrownianej. Test jest wykonywany zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów wraz z próbami opisanymi w pkt (1). 6. Testy potwierdzające zdolności, kondensacyjnych MWE oraz bloków gazowo - parowych o mocy osiągalnej 100 MW i wyższej, do pracy na potrzeby własne przeprowadza się: (1) okresowo - zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów; (2) na polecenie OSP, po co najmniej dwukrotnym nieudanym przejściu do pracy na potrzeby własne MWE, posiadającego taką zdolność. MWE uznaje się za zdolny do pracy na potrzeby własne jeżeli podczas trzech kolejnych prób przejścia do pracy na potrzeby własne dwie z prób, w tym jedna o czasie trwania nie krótszym niż 120 minut a druga o czasie trwania nie krótszym niż 15 minut, zakończą się wynikiem pozytywnym, przy zachowaniu 3 - minutowej nieinterwencji operatora bloku bezpośrednio po zrzucie mocy. 7. Zdolność bloku gazowo - parowego do pracy na potrzeby własne powinna być zapewniona co najmniej przez turbozespół gazowy i nie może być ograniczana brakiem możliwości wyprowadzenia mocy z turbozespołu parowego. Dopuszcza się odstawienie turbozespołu parowego pod warunkiem utrzymania w pracy turbozespołu gazowego (przy zachowaniu niezakłóconej pracy układów technologicznych wyprowadzenia spalin i odbioru pary z kotła odzyskowego). 8. Wytwórcy, w celu przeprowadzania testów, zgłaszają zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów i uzgadniają z OSP termin ich wykonania. Szczegółowy program testów wytwórca uzgadnia z OSP, w terminie nie później niż 14 dni przed ich realizacją. Testy wymienione w pkt 1. są przeprowadzane z udziałem przedstawiciela OSP oraz niezależnej firmy eksperckiej. 9. W przypadku modernizacji lub zmiany stanu technicznego oraz organizacyjnego elektrowni posiadającej zdolność do samostartu lub zdolność do pracy w układach wydzielonych, OSP może zażądać przeprowadzenia testów sprawdzających, zgodnie z trybem i warunkami przewidzianymi w TCM dla tych testów, tj.: (1) planie obrony systemu; (2) planie odbudowy; (3) TCM - wykazie SGU; (4) TCM - warunki dla dostawcy usług w zakresie odbudowy; (5) TCM - plan testów. 10. OSP informuje wytwórcę o zamiarze przeprowadzenia testów z odpowiednim, nie krótszym niż 72 godziny, wyprzedzeniem umożliwiającym techniczne i organizacyjne przygotowanie testów, o których mowa w pkt 1. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 101 z 255 28 lipca 2025 r. 11. W przypadku stwierdzenia w wyniku przeprowadzania testów, o których mowa w pkt 1., braku zdolności MWE do realizacji procedur planu obrony systemu i planu odbudowy, wytwórca jest zobowiązany do przeprowadzenia dodatkowego testu. Powtórny test wykonuje się zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów. 12. O terminie przeprowadzenia powtórnego testu wytwórca powiadamia OSP z co najmniej 72 godzinnym wyprzedzeniem. 13. Testy, o których mowa w pkt 1., przeprowadzane są na koszt wytwórcy. 14. OSP zastrzega sobie prawo do przeprowadzenia, innych niż wymienione w pkt 1. prób systemowych, celem poprawy przystosowania KSE do działań w stanach awaryjnych. Zakres i szczegółowe cele tych prób określa OSP. Sposób pokrycia kosztów tych prób zostanie każdorazowo uzgodniony z uczestnikami tych prób. 15. OSP zastrzega sobie prawo przeprowadzenia, innych niż wymienione w pkt 4. testów, mających za zadanie weryfikację spełnienia wymagań stawianych MWE. 16. OSP publikuje na swojej stronie internetowej ramowe programy testów SGU. 3.8.3. Wymagania techniczne i warunki pracy dla istniejących farm wiatrowych (FW) przyłączonych do sieci zamkniętej 3.8.3.1. Zakres wymagań i warunków dla FW 1. Wymagania techniczne dla FW przyłączonych do sieci zamkniętej, dotyczą w szczególności: (1) regulacji mocy czynnej; (2) pracy w zależności od częstotliwości i napięcia; (3) załączania do pracy i wyłączania z sieci zamkniętej; (4) regulacji napięcia i mocy biernej; (5) pracy FW przy zakłóceniach w sieci zamkniętej; (6) dotrzymywania standardów jakości energii elektrycznej; (7) elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej; (8) systemów monitorowania i telekomunikacji; (9) testów sprawdzających. 2. FW przyłączane do sieci zamkniętej powinny być wyposażone w urządzenia o technologii umożliwiającej bezpieczną współpracę z KSE w różnych możliwych sytuacjach ruchowych. 3. FW powinna być wyposażona w system sterowania i regulacji FW w zakresie: (1) mocy czynnej (system sterowania i regulacji mocy czynnej); (2) napięcia i mocy biernej (system sterowania i regulacji mocy biernej i napięcia). 3.8.3.2. Zdalne sterowanie FW (interwencyjne) 1. W celu zapewnienia możliwości wykorzystania FW w procesie prowadzenia ruchu, wymaga się, aby FW była zdolna do zdalnego sterowania zgodnie ze standardami operatora systemu. W ramach systemu zdalnego sterowania z właściwego ośrodka dyspozycji mocy należy zapewnić możliwość: (1) zadawania maksymalnego, dopuszczalnego obciążenia mocą czynną (zmiany mocy czynnej); (2) zmiany mocy biernej (w pełnym zakresie dopuszczalnych obciążeń mocą bierną FW); INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 102 z 255 28 lipca 2025 r. (3) wyłączenia całkowitego FW (oddziaływania na wyłącznik w torze wyprowadzenia mocy FW). W ramach systemu zdalnego sterowania należy zapewnić zmianę trybu regulacji FW w czasie rzeczywistym (on-line). 2. Zadawanie wartości wielkości regulowanych powinno być możliwe w wielkościach bezwzględnych. Algorytm systemu sterowania i regulacji FW powinien być dostosowany do realizacji tego wymagania. 3. Wymaganie zdalnego sterowania stosuje się niezależnie od wymogu zapewnienia łączności dyspozytorskiej głosowej, dla podmiotów przyłączonych do sieci zamkniętej, zgodnie z pkt 11.8. 6. 4. W ramach zdalnego sterowania zmiana generacji mocy czynnej oraz biernej FW w pełnym zakresie dopuszczalnych obciążeń, łącznie z całkowitym wyłączeniem FW poprzez otwarcie wyłącznika w torze wyprowadzenia mocy FW, powinna być realizowana: (1) w przypadku gdy FW jest przyłączona do sieci przesyłowej, wymagane funkcje zdalnego sterowania powinny być realizowane w ramach systemu sterowania z poziomu służb dyspozytorskich OSP - ODM; (2) w przypadku gdy FW jest przyłączona do sieci dystrybucyjnej, wymagane funkcje zdalnego sterowania powinny być realizowane w ramach systemu sterowania z poziomu służb dyspozytorskich OSD. 5. OSP, przy wykorzystaniu infrastruktury telekomunikacyjnej (drogą telefoniczną), zastrzega sobie możliwość, za pośrednictwem służb dyspozytorskich OSD, interwencyjnej zmiany parametrów pracy FW przyłączonej do sieci OSD. 3.8.3.3. System sterowania i regulacji mocy czynnej FW 1. FW powinna być wyposażona w system sterowania i regulacji mocy czynnej umożliwiający: (1) pracę FW bez ograniczeń, odpowiednio do warunków wiatrowych, a także w trakcie uruchomień i odstawień FW, gradient średni zmiany mocy czynnej FW nie może przekraczać 10% Pn FW na minutę. W przypadku przekroczenia maksymalnej dopuszczalnej prędkości wiatru proces odstawiania z pracy poszczególnych turbin wiatrowych powinien odbywać się w jak najdłuższym czasie, przy zapewnieniu bezpieczeństwa urządzeń; (2) ograniczanie maksymalnego dopuszczalnego obciążenia mocą czynną (wykorzystanie interwencyjne FW); (a) wartość zadanej, w trybie interwencyjnym przez operatora systemu, mocy czynnej powinna być utrzymywana z dokładnością co najmniej ±5% Pz (wartości zadanej), przy uwzględnieniu ograniczeń wynikających z warunków wiatrowych, (b) prędkość redukcji mocy powinna wynosić domyślnie 2% Pn FW na sekundę, w zakresie obciążenia FW od 100% do 20% Pn. W przypadku pracy FW z obciążeniem poniżej 20% Pn, dopuszcza się mniejszą prędkość redukcji mocy ale nie mniejszą niż 10% Pn na minutę; (3) automatyczną redukcję mocy czynnej, przy wzroście częstotliwości. Przy wzroście częstotliwości w miejscu przyłączenia FW, układ regulacji mocy czynnej FW, powinien być zdolny do automatycznej redukcji mocy czynnej, zgodnie z ustawioną charakterystyką statyczną przedstawioną na Rysunku 3.8.3.3. 1. W takim przypadku jako wartość domyślną prędkości redukcji mocy czynnej, należy przyjąć 5% Pn FW na sekundę dla całego zakresu obciążenia mocą czynną FW. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 103 z 255 28 lipca 2025 r. Rysunek 3.8.3.3. 1. Standardowa charakterystyka statyczna korekcji mocy FW w funkcji wzrostu częstotliwości P = f(df) gdzie: wartość zakres nastawczy parametru symbol opis domyślna ustawialnego fn [Hz]  nominalna wartość częstotliwości sieci 50,0 Hz nie dotyczy fn [Hz]  nominalna wartość częstotliwości sieci 50,0 Hz nie dotyczy fmin [Hz]  minimalna wartość częstotliwości w 50,5 Hz (5051) Hz miejscu przyłączenia FW, przy której następuje redukcja generowanej mocy czynnej fmax [Hz]  maksymalna wartość częstotliwości w 51,5 Hz (51fgr) Hz miejscu przyłączenia FW, przy której generowana jest zerowa moc czynna fgr [Hz]  maksymalna bezpieczna częstotliwość 52,5Hz - pracy FW Pmax  moc FW z jaką pracowała w momencie - - [MW] wzrostu częstotliwości sieci do wartości 50,5 Hz s [%]  statyzm - względna zmiana - statyzm jest wartością częstotliwości do względnej zmiany wypadkową (nieustawialną), mocy czynnej zależną od doboru nastaw fmin i fmax oraz obciążenia FW s = - [(∆f/fn)/(∆P/Pn)] 2. Zmniejszanie mocy wymagane przy zwyżce częstotliwości ponad 50,5 Hz powinno być realizowane w pierwszej kolejności poprzez możliwości regulacyjne poszczególnych turbin wiatrowych, a następnie poprzez wyłączanie poszczególnych pracujących turbin wiatrowych FW. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 104 z 255 28 lipca 2025 r. 3. Określona w pkt 1. (1) dopuszczalna prędkość zmian obciążenia nie ma zastosowania w przypadku odciążania FW ze względu na wzrost częstotliwości powyżej 50,5 Hz, zgodnie z charakterystyką statyczną korekcji mocy FW w funkcji wzrostu częstotliwości P = f(df) oraz w sytuacjach zakłóceniowych w systemie, w przypadku gdy OSP poleci szybkie odciążenie lub, jeżeli jest to technicznie możliwe, dociążenie FW. W takich przypadkach należy zapewnić prędkość redukcji mocy zgodnie z postanowieniami pkt 1. (2) i (3). 4. W celu zapewnienia właściwości dynamicznych dla całej FW zaleca się aby każda pojedyncza turbina wiatrowa FW była zdolna do redukcji mocy czynnej z prędkością nie mniejszą niż 5% Pn na sekundę w zakresie od 100% do 40% mocy generowanej. 3.8.3.4. Praca FW w zależności od częstotliwości i napięcia 1. FW powinna mieć możliwość pracy w następującym zakresie częstotliwości: (1) przy 49,5 ≤ f ≤ 50,5 Hz FW powinna mieć możliwość pracy trwałej z mocą znamionową; (2) przy 48,5 ≤ f < 49,5 Hz FW powinna mieć możliwość pracy z mocą większą niż 90% Pn (przy uwzględnieniu warunków wiatrowych), przez co najmniej 30 minut; (3) przy 48,0 ≤ f < 48,5 Hz FW powinna mieć możliwość pracy z mocą większą niż 85% P n (przy uwzględnieniu warunków wiatrowych), przez co najmniej 20 minut; (4) przy 47,5 ≤ f < 48,0 Hz FW powinna mieć możliwość pracy z mocą większą niż 80% P n (przy uwzględnieniu warunków wiatrowych), przez co najmniej 10 minut; (5) przy 50,5 < f ≤ 51,5 Hz FW powinna mieć możliwość trwałej pracy z mocą ograniczaną wraz ze wzrostem częstotliwości, do zera przy częstotliwości 51,5 Hz, zgodnie z charakterystyką statyczną przedstawioną w pkt 3.8.3.3. 1. (3); (6) przy f > 51,5 Hz FW należy wyłączyć z sieci zamkniętej, w ciągu maksymalnie 0,3 s, o ile właściwy operator systemu nie określi inaczej w warunkach przyłączenia do sieci. 2. FW powinna pozostać w pracy synchronicznej w systemie elektroenergetycznym przy spadku napięcia do poziomu 0,8 Un, przy czym dopuszcza się obniżoną zdolność do generacji mocy czynnej. 3. W zależności od miejsca przyłączenia i mocy przyłączeniowej FW oraz skali rozwoju energetyki wiatrowej w kraju, operator systemu może w warunkach przyłączenia do sieci określić dodatkowe wymagania. 3.8.3.5. System sterownia i regulacji napięcia i mocy biernej FW 3.8.3.5.1. Postanowienia ogólne 1. Wyposażenie FW powinno być tak dobrane aby zapewnić utrzymanie, określonych w warunkach przyłączenia, warunków napięciowych w miejscu przyłączenia FW i stabilność współpracy z KSE. 2. FW powinna posiadać zdolność do generacji mocy biernej, w wielkości wynikającej z wymaganego, dla mocy osiągalnej (Pos), współczynnika mocy w miejscu przyłączenia FW w granicach od cos φ = 0,95 (o charakterze indukcyjnym) do cos φ = 0,95 (o charakterze pojemnościowym). Przy obciążeniu mocą czynną niższą od Pos należy udostępnić całą dostępną moc bierną w zakresie poza cos φ = ±0,95, zgodnie z możliwościami technicznymi FW. 3. Regulacja napięcia i mocy biernej powinna być zapewniona w pełnym zakresie dopuszczalnych obciążeń mocą bierną FW. 4. System sterownia i regulacji napięcia i mocy biernej FW powinien posiadać zdolność do pracy autonomicznej oraz opcjonalnie do pracy skoordynowanej z nadrzędnym układem regulacji napięcia i mocy biernej zainstalowanym w stacji elektroenergetycznej. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 105 z 255 28 lipca 2025 r. 3.8.3.5.2. Regulacja napięcia i mocy biernej FW w trybie autonomicznym 1. System sterownia i regulacji napięcia i mocy biernej FW, w trybie autonomicznym, powinien posiadać zdolność do niezależnej pracy w następujących trybach regulacji: (1) tryb regulacji mocy biernej (w miejscu przyłączenia); (2) tryb regulacji napięcia (w miejscu przyłączenia), zgodnie z zadaną charakterystyką statyczną (Rysunek 3.8.3.5.2. 1.). Rysunek 3.8.3.5.2. 1. Poglądowa charakterystyka statyczna regulacji napięcia FW przyłączonej do sieci o napięciu 110 kV lub wyższym gdzie: zakres nastawczy symbol opis parametru ustawialnego Q max pob  maksymalna dopuszczalna wartość poboru mocy biernej nie dotyczy [Mvar] przez FW, przy danym poziomie generacji mocy czynnej Q max gen  maksymalna dopuszczalna wartość generacji mocy biernej nie dotyczy Mvar] przez FW, przy danym poziomie generacji mocy czynnej Umin  minimalna wartość napięcia regulowanego w miejscu (99110) kV [kV] przyłączenia FW, przy której generowana jest maksymalna (200220) kV moc bierna (360400) kV Umax  maksymalna wartość napięcia regulowanego w miejscu (110123) kV [kV] przyłączenia FW, przy której pobierana jest maksymalna moc (220245) kV bierna (400420) kV Uprog1  wartość napięcia regulowanego w miejscu przyłączenia FW, (99110) kV [kV] poniżej której generowana jest moc bierna (200220) kV INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 106 z 255 28 lipca 2025 r. (360400) kV Uprog2  wartość napięcia regulowanego w miejscu przyłączenia FW, (110123) kV [kV] powyżej której pobierana jest moc bierna (220245) kV (400420) kV Uz  wartość zadana napięcia sieci w miejscu przyłączenia FW (99120) kV [kV] (200245) kV (360420) kV 2. Należy zapewnić parametryzację charakterystyki zgodnie z zakresami nastawczymi parametrów ustawialnych określonymi powyżej. Parametryzacja odbywa się indywidualnie dla każdej przyłączanej FW, w zależności od wielkości FW i miejsca jej przyłączenia w systemie elektroenergetycznym. 3.8.3.5.3. Regulacja napięcia i mocy biernej FW w trybie skoordynowanym z nadrzędnym układem regulacji napięcia i mocy biernej w stacji elektroenergetycznej 1. System sterowania i regulacji napięcia i mocy biernej FW powinien posiadać zdolność do pracy skoordynowanej z zainstalowanym nadrzędnym układem regulacji napięcia i mocy biernej w stacji elektroenergetycznej. 2. W ramach zapewnienia zdolności do współpracy z nadrzędnym układem regulacji napięcia i mocy biernej należy zapewnić: (1) możliwość przyjmowania do realizacji przez system sterowania i regulacji napięcia i mocy biernej FW, wartości zadanych mocy biernej; (2) odpowiedni kanał komunikacyjny dedykowany dla nadrzędnego układu regulacji napięcia i mocy biernej. 3.8.3.6. Praca FW przy zakłóceniach w sieci zamkniętej 1. FW powinna być przystosowana do utrzymania się w pracy w przypadku wystąpienia zwarć w sieci, skutkujących obniżeniem napięcia w miejscu przyłączenia FW. Krzywa na Rysunku 3.8.3.6. 1. przedstawia obszar, powyżej którego turbiny wiatrowe FW nie mogą być wyłączane. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 107 z 255 28 lipca 2025 r. Rysunek 3.8.3.6. 1. Charakterystyka wymaganego zakresu pracy FW w przypadku wystąpienia zakłóceń w sieci 2. Operator systemu może wymagać by FW podczas zakłóceń w systemie elektroenergetycznym produkowała możliwie dużą, w ramach ograniczeń technicznych, moc bierną. Wymaganie to określa operator systemu w warunkach przyłączenia do sieci. 3. Szczegółowe wymagania w zakresie pracy FW przy zakłóceniach w sieci operator systemu określa w warunkach przyłączenia do sieci, biorąc pod uwagę rodzaj zastosowanych turbin wiatrowych, moc FW, jej położenie w sieci, koncentrację generacji wiatrowej w KSE i wyniki ekspertyzy wpływu przyłączenia FW na KSE. 4. Podczas zakłóceń skutkujących zmianami napięcia, FW nie może utracić zdolności regulacji mocy biernej i powinna aktywnie oddziaływać w kierunku podtrzymania napięcia. W przypadku obniżenia się napięcia w miejscu przyłączenia FW poniżej wartości zadanej, FW nie może pobierać mocy biernej. 5. FW powinna mieć zainstalowane rejestratory przebiegów zakłóceniowych, zgodnie z wymaganiami pkt 7.30. załącznika nr 1 do rozporządzenia systemowego Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r. Rejestratory powinny zapewniać rejestrację przebiegów przez 10 s przed zakłóceniem i 60 s po zakłóceniu. 3.8.3.7. Elektroenergetyczna automatyka zabezpieczeniowa FW 1. Podmiot posiadający FW ponosi odpowiedzialność za projekt i instalację zabezpieczeń chroniących tę FW przed skutkami prądów zwarciowych, napięć powrotnych po wyłączeniu zwarć w systemie elektroenergetycznym, pracy niesynchronicznej tej FW i innymi oddziaływaniami zakłóceń systemowych. 2. Nastawienia zabezpieczeń FW muszą być skoordynowane z nastawami zabezpieczeń zainstalowanych w sieci zamkniętej. 3. Nastawienia zabezpieczeń FW muszą zapewniać selektywność współdziałania z zabezpieczeniami sieci zamkniętej dla zwarć w tej sieci i na tej FW. 4. Zwarcia wewnątrz FW powinny być likwidowane selektywnie i powodować możliwie jak najmniejszy ubytek mocy tej FW. 5. Na etapie opracowywania projektu FW należy przeprowadzić i uzgodnić z właściwym operatorem systemu analizę zabezpieczeń obejmującą sprawdzenie: INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 108 z 255 28 lipca 2025 r. (1) kompletności zabezpieczeń; (2) poprawności nastaw na poszczególnych turbinach wiatrowych i w rozdzielni FW; (3) koordynacji z zabezpieczeniami systemu dystrybucyjnego lub przesyłowego. 6. Wyniki analiz należy przekazać właściwemu operatorowi systemu. Szczegółowe wymagania OSP dla układów elektroenergetycznej automatyki zabezpieczeniowej określone są w pkt 4.3. 3.8.3.8. Weryfikacja spełnienia wymagań przez FW 1. Właściwy operator systemu przeprowadza testy okresowe zgodnie z postanowieniami TCM - plan testów. INSTRUKCJA RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI PRZESYŁOWEJ obowiązuje od dnia strona 109 z 255 28 lipca 2025 r.