#### Artykuł 13 Wymogi ogólne dotyczące modułów wytwarzania energii typu A 1. Moduły wytwarzania energii typu A muszą spełniać następujące wymogi dotyczące stabilności częstotliwościowej: a) w odniesieniu do zakresów częstotliwości: (i) moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do zachowania połączenia z siecią oraz pracy w zakresach częstotliwości i okresach określonych w tabeli 2; (ii) właściwy operator systemu, w porozumieniu z właściwym OSP, oraz właściciel zakładu wytwarzania energii mogą uzgodnić szersze zakresy częstotliwości, dłuższe minimalne czasy pracy lub szczególne wymogi dotyczące łącznych odchyleń częstotliwości i napięcia w celu zapewnienia najlepszego wykorzystania zdolności technicznych modułu wytwarzania energii, jeżeli jest to wymagane w celu utrzymania lub przywrócenia bezpieczeństwa systemu; (iii) właściciel zakładu wytwarzania energii nie może bezzasadnie odmówić zgody na zastosowanie szerszych zakresów częstotliwości lub dłuższych minimalnych czasów pracy, biorąc pod uwagę możliwości finansowe i techniczne wykonalności; b) w odniesieniu do zdolności wytrzymania prędkości zmiany częstotliwości, moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do zachowania połączenia z siecią oraz do pracy przy prędkościach zmiany częstotliwości do wartości określonej przez właściwego OSP, chyba że odłączenie zostało spowodowane zadziałaniem zabezpieczenia dedykowanego do identyfikacji, poprzez analizę prędkości zmian częstotliwości, pracy wyspowej. Właściwy operator systemu, w porozumieniu z właściwym OSP, określa nastawy powyższego zabezpieczenia. Tabela 2 Minimalne czasy, w których moduł wytwarzania energii musi być zdolny do pracy przy różnych częstotliwościach, odbiegających od wartości znamionowej, bez odłączenia od sieci Obszar synchroniczny Zakres częstotliwości Czas pracy Europa kontynentalna 47,5 Hz–48,5 Hz określa każdy OSP, ale nie mniej niż 30 minut 48,5 Hz–49,0 Hz określa każdy OSP, ale nie mniej niż okres dla 47,5 Hz–48,5 Hz 49,0 Hz–51,0 Hz nieograniczony 51,0 Hz–51,5 Hz 30 minut Obszar synchroniczny Zakres częstotliwości Czas pracy Nordycki 47,5 Hz–48,5 Hz 30 minut 48,5 Hz–49,0 Hz określa każdy OSP, ale nie mniej niż 30 minut 49,0 Hz–51,0 Hz nieograniczony 51,0 Hz–51,5 Hz 30 minut Wielka Brytania 47,0 Hz–47,5 Hz 20 sekund 47,5 Hz–48,5 Hz 90 minut 48,5 Hz–49,0 Hz określa każdy OSP, ale nie mniej niż 90 minut 49,0 Hz–51,0 Hz nieograniczony 51,0 Hz–51,5 Hz 90 minut 51,5 Hz–52,0 Hz 15 minut Irlandia i Irlandia Pół 47,5 Hz–48,5 Hz 90 minut nocna 48,5 Hz–49,0 Hz określa każdy OSP, ale nie mniej niż 90 minut 49,0 Hz–51,0 Hz nieograniczony 51,0 Hz–51,5 Hz 90 minut Bałtycki 47,5 Hz–48,5 Hz określa każdy OSP, ale nie mniej niż 30 minut 48,5 Hz–49,0 Hz określa każdy OSP, ale nie mniej niż okres dla 47,5 Hz–48,5 Hz 49,0 Hz–51,0 Hz nieograniczony 51,0 Hz–51,5 Hz określa każdy OSP, ale nie mniej niż 30 minut 2. W odniesieniu do trybu LFSM-O zastosowanie mają następujące zasady, określone przez właściwego OSP dla jego obszaru regulacyjnego w porozumieniu z innymi OSP z tego samego obszaru synchronicznego w celu zminimalizowania wpływu na sąsiednie obszary: a) moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do aktywowania rezerwy mocy czynnej w odpowiedzi na wzrost częstotliwości zgodnie z rys. 1, przy progu częstotliwości i ustawieniach statyzmu określonych przez właściwego OSP; b) zamiast zdolności, o której mowa w lit. a), właściwy OSP może zezwolić w ramach swojego obszaru regulacyjnego na automatyczne odłączanie i przyłączanie modułów wytwarzania energii typu A przy różnych poziomach częstotliwości, które w idealnej sytuacji powinny być rozłożone równomiernie, powyżej progu częstotliwości określonego przez właściwego OSP, w przypadku gdy jest w stanie wykazać wobec właściwego organu regulacyjnego, przy współpracy z właścicielami zakładów wytwarzania energii, że wywołuje to ograniczone skutki transgraniczne i umożliwia zachowanie takiego samego poziomu bezpieczeństwa pracy systemu we wszystkich stanach jego pracy; c) próg częstotliwości musi się mieścić w zakresie 50,2 Hz–50,5 Hz; d) ustawienia statyzmu muszą się mieścić w zakresie 2–12 %; e) moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do aktywowania mocy w odpowiedzi na zmianę częstotliwości przy jak najkrótszej zwłoce początkowej. Jeżeli powyższa zwłoka wynosi więcej niż dwie sekundy, właściciel zakładu wytwarzania energii musi ją uzasadnić, przedstawiając właściwemu OSP uzasadnienie techniczne; f) właściwy OSP może wymagać, aby po osiągnięciu minimalnego poziomu regulacji moduł wytwarzania energii miał zdolność do: (i) utrzymania pracy na tym poziomie; lub (ii) dodatkowego zmniejszenia generowanej mocy czynnej; g) moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do stabilnej pracy podczas pracy w trybie LFSM-O. Kiedy tryb LFSM- O jest aktywny, nastawa LFSM-O jest nadrzędna w stosunku do wszystkich innych aktywowanych nastaw mocy czynnej. Rysunek 1 Zdolność modułów wytwarzania energii do odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej w trybie LFSM-O Pref oznacza znamionową moc czynną, z którą związane jest ΔΡ i można ją określić inaczej dla synchronicznych modułów wytwarzania energii i modułów parku energii. ΔΡ oznacza zmianę generowanej mocy czynnej modułu wytwarzania energii. fn oznacza częstotliwość znamionową (50 Hz) sieci, a Δf oznacza odchylenie częstotliwości sieci. Przy wzrostach częstotliwości, gdy wartość Δf jest powyżej wartości Δf1 moduł wytwarzania energii musi zapewniać negatywną zmianę generowanej mocy czynnej zgodnie z wartością statyzmu S2. 3. Moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do utrzymania stałej generowanej mocy na poziomie docelowej zadanej wartości mocy czynnej bez względu na zmiany w częstotliwości, z wyjątkiem przypadków, gdy generowana moc podlega zmianom określonym w kontekście, odpowiednio, ust. 2 i 4 niniejszego artykułu lub art. 15 ust. 2 lit. c) i d). 4. Właściwy OSP określa dopuszczalną redukcję mocy czynnej w stosunku do maksymalnej generowanej mocy przy zmniejszającej się częstotliwości w swoim obszarze regulacyjnym, przy czym określona przez właściwego OSP krzywa redukcji mocy musi się znajdować w granicach wyznaczonych pogrubionymi liniami na rys. 2: a) poniżej częstotliwości 49 Hz – dopuszczalny poziom redukcji wynosi 2 % mocy maksymalnej przy częstotliwości 50 Hz, na 1 Hz spadku częstotliwości; b) poniżej częstotliwości 49,5 Hz – dopuszczalny poziom redukcji wynosi 10 % mocy maksymalnej przy częstotliwości 50 Hz, 1 Hz spadku częstotliwości. 5. Definiując wymagania dopuszczalnej redukcji mocy czynnej, od maksymalnej mocy należy: a) wyraźnie określić mające zastosowanie warunki otoczenia; b) uwzględnić zdolności techniczne modułów wytwarzania energii. Rysunek 2 Maksymalny spadek zdolności do generacji mocy przy spadku częstotliwości Wykres przedstawia granice, w których właściwy OSP może określić poziom zdolności. 6. Moduł wytwarzania energii musi być wyposażony w interfejs logiczny (port wejściowy), który umożliwi zaprzestanie generacji mocy czynnej w ciągu pięciu sekund od przyjęcia polecenia w porcie wejściowym. Właściwy operator systemu ma prawo określić wymogi dla urządzeń w celu zapewnienia zdalnego sterowania obiektem. 7. Właściwy OSP określa warunki, na jakich moduł wytwarzania energii ma zdolność do automatycznego przyłączenia się do sieci. Warunki takie obejmują: a) zakresy częstotliwości, w których automatyczne przyłączenie jest dopuszczalne, i odpowiednią zwłokę czasową; oraz b) maksymalny dopuszczalny gradient wzrostu generowanej mocy czynnej. Automatyczne przyłączenie jest dozwolone, chyba że właściwy operator systemu określił inaczej w porozumieniu z właściwym OSP. #### Artykuł 14 Wymogi ogólne dotyczące modułów wytwarzania energii typu B 1. Moduły wytwarzania energii typu B muszą spełniać wymogi określone w art. 13, z wyjątkiem art. 13 ust. 2 lit. b). 2. Moduły wytwarzania energii typu B muszą spełniać następujące wymogi dotyczące stabilności częstotliwościowej: a) w celu regulacji generowanej mocy czynnej moduł wytwarzania energii musi być wyposażony w interfejs (port wejściowy), aby umożliwić zmniejszenie generowanej mocy czynnej po przyjęciu polecenia w porcie wejściowym; oraz b) właściwy operator systemu ma prawo określić wymogi dla dodatkowych urządzeń w celu umożliwienia zdalnego sterowania generowaną mocą czynną. 3. Moduły wytwarzania energii typu B muszą spełniać następujące wymogi dotyczące odporności: a) w odniesieniu do zdolności modułów wytwarzania energii do pozostania w pracy podczas zwarcia: (i) każdy OSP określa przebieg napięcia w czasie zgodnie z rys. 3 w punkcie przyłączenia w warunkach zakłóceniowych, który opisuje warunki, w jakich moduł wytwarzania energii ma zdolność do zachowania połączenia z siecią i utrzymania stabilnej pracy po zakłóceniu systemu przez wyłączone zwarcia w systemie przesyłowym; (ii) przebieg napięcia w czasie musi wyrażać dolną wartość graniczną rzeczywistego przebiegu napięcia międzyfazowego na poziomie napięcia w sieci w punkcie przyłączenia w trakcie zwarcia symetrycznego, jako funkcję czasu przed zwarciem, w trakcie zwarcia i po zwarciu; (iii) dolną wartość graniczną, o której mowa w ppkt (ii), określa właściwy OSP przy użyciu parametrów określonych na rys. 3 w zakresach określonych w tabelach 3.1 i 3.2; (iv) każdy OSP określa i podaje do publicznej wiadomości warunki przedzakłóceniowe i pozakłóceniowe odnośnie do zdolności do pozostania w pracy podczas zwarcia w zakresie: — obliczenia minimalnej przedzakłóceniowej mocy zwarciowej przed zwarciem w punkcie przyłączenia, — punktu pracy przedzakłóceniowej mocy czynnej i biernej modułu wytwarzania energii w punkcie przyłączenia i napięcia w punkcie przyłączenia oraz — obliczenia minimalnej pozakłóceniowej mocy zwarciowej w punkcie przyłączenia; (v) na wniosek właściciela zakładu wytwarzania energii właściwy operator systemu podaje warunki przedzakłóceniowe i pozakłóceniowe odnośnie do zdolności do pozostania w pracy podczas zwarcia będące wynikiem obliczeń w punkcie przyłączenia, jak określono w ppkt (iv), dotyczących: — minimalnej przedzakłóceniowej mocy zwarciowej w każdym punkcie przyłączenia, wyrażonej w MVA, — przedzakłóceniowego punktu pracy modułu wytwarzania energii wyrażonego jako generowana moc czynna i generowana moc bierna w punkcie przyłączenia oraz jako napięcie w punkcie przyłączenia oraz — minimalnej pozakłóceniowej mocy zwarciowej w każdym punkcie przyłączenia, wyrażonej w MVA. Właściwy operator systemu może ewentualnie podać ogólne wartości uzyskane na podstawie typowych przypadków. Rysunek 3 Profil pozostawania w pracy podczas zwarcia dla modułu wytwarzania energii Wykres przedstawia dolną wartość graniczną przebiegu napięcia w czasie w punkcie przyłączenia, wyrażoną jako stosunek rzeczywistej wartości i napięcia referencyjnego 1 pu przed zwarciem, w trakcie zwarcia oraz po zwarciu. Uret oznacza napięcie utrzymane w punkcie przyłączenia w trakcie zwarcia, tclear oznacza moment usunięcia zwarcia. Urec1, Urec2, trec1, trec2 i trec3 określają pewne punkty dolnych wartości granicznych powrotu napięcia po usunięciu zwarcia. Tabela 3.1 Parametry dotyczące rys. 3 w zakresie zdolności synchronicznych modułów wytwarzania energii do pozostania w pracy podczas zwarcia Parametry napięcia [pu] Parametry czasu [s] Uret: 0,05 – 0,3 tclear: 0,14–0,15 (lub 0,14–0,25, jeżeli takie są wymagania w zakresie systemu zabezpieczeń i bezpiecznego działania) Uclear: 0,7 – 0,9 trec1: tclear Urec1: Uclear trec2: trec1 – 0,7 Urec2: 0,85 – 0,9 i ≥ Uclear trec3: trec2 – 1,5 Tabela 3.2 Parametry dotyczące rys. 3 w zakresie zdolności synchronicznych modułów parku energii do pozostania w pracy podczas zwarcia Parametry napięcia [pu] Parametry czasu [s] Uret: 0,05 – 0,15 tclear: 0,14–0,15 (lub 0,14–0,25, jeżeli takie są wymagania w zakresie systemu zabezpieczeń i bezpiecznego działania) Uclear: Uret – 0,15 trec1: tclear Urec1: Uclear trec2: trec1 Urec2: 0,85 trec3: 1,5 – 3,0 (vi) moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do zachowania połączenia z siecią oraz utrzymania stabilnej pracy, gdy rzeczywisty przebieg napięć międzyfazowych na poziomie napięcia sieci w punkcie przyłączenia w trakcie zwarcia symetrycznego, z uwzględnieniem warunków przedzakłóceniowych i pozakłóceniowych określonych w ust. 3 lit. a) ppkt (iv) i (v), utrzymuje się powyżej dolnej wartości granicznej określonej w ust. 3 lit. a) ppkt (ii), chyba że system zabezpieczeń przed zwarciami w wewnętrznych urządzeniach elektrycznych wymaga odłączenia modułu wytwarzania energii od sieci. Systemy i ustawienia zabezpieczeń w zakresie zwarć w wewnętrznych urządzeniach elektrycznych nie mogą stanowić zagrożenia dla działania mechanizmu pozostania w pracy podczas zwarcia; (vii) nie naruszając przepisów ust. 3 lit. a) ppkt (vi), zabezpieczenie podnapięciowe (zdolność do pozostania w pracy podczas zwarcia lub minimalne napięcie określone dla napięcia w punkcie przyłączenia) ustawia właściciel zakładu wytwarzania energii zgodnie z jak najszerszą zdolnością modułu wytwarzania energii, chyba że właściwy operator systemu wymaga węższych ustawień zgodnie z ust. 5 lit. b). Właściciel zakładu wytwarzania energii uzasadnia takie ustawienia zgodnie z powyższą zasadą; b) zdolność do pozostania w pracy podczas zwarcia w przypadku zwarć niesymetrycznych określa każdy OSP. 4. Moduły wytwarzania energii typu B muszą spełniać następujące wymogi dotyczące odbudowy systemu: a) właściwy OSP określa warunki, na jakich moduł wytwarzania energii ma zdolność do ponownego przyłączenia do sieci po przypadkowym odłączeniu spowodowanym zakłóceniem w sieci; oraz b) systemy automatycznego ponownego przyłączania podlegają zarówno uprzedniemu zatwierdzeniu przez właściwego operatora systemu, jak i warunkom ponownego przyłączenia określonym przez właściwego OSP. 5. Moduły wytwarzania energii typu B muszą spełniać następujące wymogi dotyczące ogólnego zarządzania systemem: a) w odniesieniu do systemów i ustawień regulacji: (i) systemy i ustawienia rożnych urządzeń regulujących modułu wytwarzania energii, które są niezbędne do celów stabilności systemu przesyłowego oraz podejmowania działań nadzwyczajnych, muszą być skoordynowane i uzgodnione między właściwym OSP, właściwym operatorem systemu i właścicielem zakładu wytwarzania energii; (ii) wszelkie zmiany systemów i ustawień, o których mowa w ppkt (i), różnych urządzeń regulujących modułu wytwarzania energii muszą być skoordynowane i uzgodnione między właściwym OSP, właściwym operatorem systemu i właścicielem zakładu wytwarzania energii, w szczególności jeżeli mają one zastosowanie w okolicznościach, o których mowa w ust. 5 lit. a) ppkt (i); b) w odniesieniu do systemów i ustawień zabezpieczeń elektrycznych: (i) właściwy operator systemu określa systemy i ustawienia konieczne do zabezpieczenia sieci, z uwzględnieniem właściwości modułu wytwarzania energii. Systemy zabezpieczeń konieczne dla modułu wytwarzania energii i sieci, jak również ustawienia istotne dla modułu wytwarzania energii, muszą być skoordynowane i uzgodnione między właściwym operatorem systemu i właścicielem zakładu wytwarzania energii. Systemy i ustawienia zabezpieczeń dla zwarć w wewnętrznych urządzeniach elektrycznych nie mogą stwarzać zagrożenia dla działania modułu wytwarzania energii, zgodnie z wymogami określonymi w niniejszym rozporządzeniu; (ii) zabezpieczenia elektryczne modułu wytwarzania energii mają pierwszeństwo w stosunku do poleceń ruchowych, z uwzględnieniem bezpieczeństwa systemu oraz zdrowia i bezpieczeństwa personelu oraz społeczeństwa, oraz zapobiegania skutkom wszelkich uszkodzeń modułu wytwarzania energii; (iii) systemy zabezpieczeń mogą obejmować następujące aspekty: — zwarcie zewnętrzne i wewnętrzne, — obciążenie asymetryczne (przeciwna kolejność faz), — przeciążenie stojana i wirnika, — niedowzbudzenie/przewzbudzenie, — nadnapięcie/podnapięcie w punkcie przyłączenia, — nadnapięcie/podnapięcie na zaciskach prądnicy, — oscylacje między obszarami, — początkowy prąd rozruchowy, — praca asynchroniczna (ślizg bieguna), — zabezpieczenie przed niedopuszczalnym skrętem wału (na przykład rezonans podsynchroniczny), — zabezpieczenie linii modułu wytwarzania energii, — zabezpieczenie transformatora blokowego, — rezerwa na wypadek nieprawidłowego działania zabezpieczeń i rozdzielnic, — przewzbudzenie (U/f), — moc wsteczna, — prędkość zmiany częstotliwości oraz — napięcie przesunięcia punktu neutralnego; (iv) zmiany w systemach zabezpieczeń niezbędnych dla modułu wytwarzania energii i sieci oraz zmiany w ustawieniach istotnych dla modułu wytwarzania energii muszą być uzgodnione przez operatora systemu i właściciela zakładu wytwarzania energii, a porozumienie musi zostać osiągnięte przed wprowadzeniem jakichkolwiek zmian; c) właściciel zakładu wytwarzania energii organizuje swoje urządzenia zabezpieczenia i regulacji zgodnie z następującym wykazem priorytetów (począwszy od najwyższego): (i) zabezpieczenie sieci i modułu wytwarzania energii; (ii) inercja syntetyczna, w stosownych przypadkach; (iii) regulacja częstotliwości (regulacja mocy czynnej) (iv) ograniczenie mocy; oraz (v) ograniczenia gradientu mocy; d) w odniesieniu do wymiany informacji: (i) zakłady wytwarzania energii muszą mieć zdolność do wymiany informacji z właściwym operatorem systemu lub właściwym OSP w czasie rzeczywistym lub okresowo ze znacznikiem czasu, jak określił właściwy operator systemu lub właściwy OSP; (ii) właściwy operator systemu, w porozumieniu z właściwym OSP, określa treść wymienianych informacji, z uwzględnieniem precyzyjnego wykazu danych, które ma przekazywać zakład wytwarzania energii. #### Artykuł 15 Wymogi ogólne dotyczące modułów wytwarzania energii typu C 1. Moduły wytwarzania energii typu C muszą spełniać wymogi określone w art. 13 i 14, z wyjątkiem art. 13 ust. 2 lit. b) i art. 13 ust. 6 oraz art. 14 ust. 2. 2. Moduły wytwarzania energii typu C muszą spełniać następujące wymogi dotyczące stabilności częstotliwościowej: a) w odniesieniu do możliwości regulacji mocy czynnej i zakresu regulacji, układ regulacji modułu wytwarzania energii musi mieć zdolność do modyfikowania nastawy mocy czynnej zgodnie z poleceniami wydawanymi właścicielowi zakładu wytwarzania energii przez właściwego operatora systemu lub właściwego OSP. Właściwy operator systemu lub właściwy OSP ustalają okres, w ciągu którego musi zostać osiągnięta zmodyfikowana wartość nastawy mocy czynnej. Właściwy OSP określa tolerancję (pod warunkiem dostępności napędu podstawowego) mającą zastosowanie do nowej nastawy oraz termin, w którym musi ona zostać osiągnięta; b) manualne, lokalne środki są dopuszczalne w przypadkach, gdy urządzenia regulacji automatycznej nie działają. Właściwy operator systemu lub właściwy OSP powiadamiają organ regulacyjny o czasie wymaganym do osiągnięcia wartości nastawy wraz z tolerancją mocy czynnej; c) oprócz art. 13 ust. 2 poniższe wymogi mają zastosowanie do modułów wytwarzania energii typu C w odniesieniu do trybu LFSM-U: (i) moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do aktywowania rezerwy mocy czynnej w odpowiedzi na wzrost częstotliwości przy progu częstotliwości i statyzmie określonych przez właściwego OSP w porozumieniu z OSP tego samego obszaru synchronicznego w następujący sposób: — określony przez OSP próg częstotliwości musi się mieścić w zakresie 49,8 Hz–49,5 Hz, — określone przez OSP ustawienia statyzmu muszą się mieścić w przedziale 2–12 %. Powyższe przedstawiono graficznie na rys. 4; (ii) rzeczywista realizacja odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej w trybie LFSM-U musi uwzględniać: — warunki otoczenia, w których ma nastąpić reakcja, — warunki pracy modułu wytwarzania energii, w szczególności ograniczenia pracy przy mocy bliskiej mocy maksymalnej przy niskich częstotliwościach i odpowiedni wpływ warunków otoczenia, zgodnie z art. 13 ust. 4 i 5 oraz — dostępność źródeł energii pierwotnej. (iii) aktywacja mocy czynnej w odpowiedzi na zmianę częstotliwości przez moduł wytwarzania energii nie może być nadmiernie opóźniona. W przypadku jakiegokolwiek opóźnienia przekraczającego dwie sekundy właściciel zakładu wytwarzania energii musi przedstawić uzasadnienie właściwemu OSP; (iv) w trybie LFSM-U moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do zapewnienia wzrostu mocy aż do jego mocy maksymalnej; (v) należy zapewnić stabilną pracę modułu wytwarzania energii w trybie LFSM-U. Rysunek 4 Zdolność modułów wytwarzania energii do odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej w trybie LFSM-U Pref oznacza znamionową moc czynną, z którą związane jest ΔΡ i można ją określić inaczej dla synchronicznych modułów wytwarzania energii i modułów parku energii. ΔΡ oznacza zmianę generowanej mocy czynnej modułu wytwarzania energii. fn oznacza częstotliwość znamionową (50 Hz) sieci, a Δf oznacza odchylenie częstotliwości sieci. Przy spadkach częstotliwości, gdy wartość Δf wynosi poniżej Δf1, moduł wytwarzania energii musi zapewniać pozytywną zmianę generowanej mocy czynnej zgodnie z wartością statyzmu S2; d) oprócz ust. 2 lit. c) poniższe zasady mają ponadto zastosowanie łącznie, gdy praca odbywa się w trybie FSM: (i) moduł wytwarzania energii musi być zdolny do zapewnienia odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej zgodnie z parametrami określanymi przez każdego właściwego OSP w przedziałach podanych w tabeli 4. Przy określaniu powyższych parametrów właściwy OSP uwzględnia następujące fakty: — w przypadku wzrostu częstotliwości odpowiedź częstotliwościowa mocy czynnej jest ograniczona do minimalnego poziomu regulacji, — w przypadku spadku częstotliwości odpowiedź częstotliwościowa mocy czynnej jest ograniczona do mocy maksymalnej, — rzeczywista realizacja odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej zależy od warunków pracy i otoczenia modułu wytwarzania energii, w czasie gdy taka odpowiedź następuje, w szczególności od ograniczeń pracy na poziomie bliskim mocy maksymalnej przy niskich częstotliwościach zgodnie z art. 13 ust. 4 i 5 oraz dostępnymi źródłami energii pierwotnej. Tabela 4 Parametry dotyczące odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej w trybie FSM (wyjaśnienia dotyczące rys. 5) Parametry Zakresy wartości jΔP1 j 1,5–10 % zakres mocy czynnej związany z mocą maksymalną Pmax � � niewrażliwość odpowiedzi częstotliwościowej �Δf i � 10–30 mHz � � �Δf i � 0,02–0,06 % fn strefa nieczułości odpowiedzi częstotliwościowej 0–500 mHz statyzm s1 2–12 % Rysunek 5 Zdolność do odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej modułów wytwarzania energii w trybie FSM w przypadku zerowej strefy nieczułości i niewrażliwości Pref oznacza znamionową moc czynną, z którą związane jest ΔΡ. ΔΡ oznacza zmianę generowanej mocy czynnej modułu wytwarzania energii. fn oznacza częstotliwość znamionową (50 Hz) sieci, a Δf oznacza odchylenie częstotliwości sieci; (ii) musi istnieć możliwość późniejszego ponownego wielokrotnego wyboru strefy nieczułości odpowiedzi częstotliwościowej i statyzmu; (iii) w przypadku skokowej zmiany częstotliwości moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do aktywowania pełnej odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej do lub powyżej linii przedstawionej na rys. 6 zgodnie z parametrami określonymi przez każdego OSP (które mają na celu uniknięcie oscylacji mocy czynnej dla modułu wytwarzania energii) mieszczącymi się w zakresach podanych w tabeli 5. Przy wyborze parametrów określonych przez OSP uwzględnia się ewentualne ograniczenia techniczne; (iv) początkowa aktywacja mocy czynnej w odpowiedzi na zmianę częstotliwości nie może być nadmiernie opóźniona. W przypadku gdy opóźnienie początkowej aktywacji mocy czynnej w odpowiedzi na zmianę częstotliwości przekracza dwie sekundy, właściciel zakładu wytwarzania energii elektrycznej przedstawia uzasadnienie techniczne zwłoki. W przypadku modułu wytwarzania energii bez inercji OSP może wyznaczyć czas krótszy niż dwie sekundy. Jeśli właściciel zakładu wytwarzania energii nie może spełnić tego wymogu, przedstawia uzasadnienie techniczne wyjaśniające, dlaczego na początkową aktywację mocy czynnej w odpowiedzi na zmianę częstotliwości potrzebny jest dłuższy czas. Rysunek 6 Zdolność do odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej Pmax oznacza moc maksymalną, z którą związane jest ΔΡ. ΔΡ oznacza zmianę generowanej mocy czynnej modułu wytwarzania energii. Moduł wytwarzania energii musi zapewnić generowaną moc czynną ΔΡ do punktu ΔΡ1 zgodnie z czasami t1 i t2, przy czym wartości ΔΡ1, t1 i t2 są określane przez właściwego OSP zgodnie z tabelą 5. t1 oznacza zwłokę początkową. t2 oznacza czas pełnego uruchomienia; (v) moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do zapewnienia pełnej odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej w okresie od 15 do 30 minut, jak określił właściwy OSP. Określając powyższy okres, OSP musi uwzględniać rezerwę mocy czynnej i źródło energii pierwotnej modułu wytwarzania energii; (vi) w ramach wartości czasowych określonych w ust. 2 lit. d) ppkt (v), regulacja mocy czynnej nie może mieć negatywnego wpływu na odpowiedź częstotliwościową mocy czynnej modułów wytwarzania energii; (vii) parametry określone przez właściwego OSP zgodnie z ppkt (i), (ii), (iii) i (v) muszą być przekazywane właściwemu organowi regulacyjnemu. Warunki tego powiadomienia należy określić zgodnie z mającymi zastosowanie krajowymi ramami regulacyjnymi. Tabela 5 Parametry pełnej aktywacji mocy czynnej w odpowiedzi na zmianę częstotliwości wynikające ze zmiany skokowej częstotliwości (wyjaśnienie dotyczące rys. 6) Zakresy lub Parametry wartości zakres mocy czynnej związany z mocą maksymalną (zakres odpowiedzi 1,5–10 % jΔP1 j częstotliwościowej) Pmax w przypadku modułów wytwarzania energii z inercją maksymalna dopuszczalna zwłoka 2 sekundy początkowa t1, o ile nie uzasadniono inaczej zgodnie z art. 15 ust. 2 lit. d) ppkt (iv) w przypadku modułów wytwarzania energii bez inercji maksymalna dopuszczalna zwłoka jak określił właśpoczątkowa t1, o ile nie uzasadniono inaczej zgodnie z art. 15 ust. 2 lit. d) ppkt (iv) ciwy OSP maksymalny dopuszczalny wybór czasu pełnego uruchomienia t2, o ile dłuższe czasy uru 30 sekund chomienia nie zostały dopuszczone przez właściwego OSP ze względów stabilności systemu e) w odniesieniu do regulacji odbudowy częstotliwości moduł wytwarzania energii zapewnia funkcje zgodnie z wymogami specyfikacji określonych przez właściwego OSP, mające na celu odbudowę znamionowej wartości częstotliwości lub utrzymanie przepływów energii elektrycznej między obszarami regulacyjnymi przy ich zaplanowanych wartościach; f) w odniesieniu do odłączenia z powodu spadku częstotliwości zakłady wytwarzania energii, które mogą pełnić funkcję odbiorcy, w tym hydroenergetyczne szczytowo-pompowe zakłady wytwarzania energii, muszą mieć zdolność do odłączenia swojego odbioru w przypadku spadku częstotliwości. Wymóg, o którym mowa w niniejszym punkcie, nie obejmuje zasilania potrzeb własnych; g) w odniesieniu do monitorowania w czasie rzeczywistym w trybie FSM: (i) w celu monitorowania działania odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej interfejs komunikacyjny musi być tak wyposażony, aby w czasie rzeczywistym w zabezpieczony sposób przekazywać z zakładu wytwarzania energii do centrum sterowania siecią właściwego operatora systemu lub właściwego OSP, na żądanie właściwego operatora systemu lub właściwego OSP, przynajmniej następujące sygnały: — sygnał stanu w trybie FSM (włączony/wyłączony), — planowana generowana moc czynna, — rzeczywista wartość generowanej mocy czynnej, — rzeczywiste ustawienia parametru dla odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej, — statyzm i strefa nieczułości; (ii) właściwy operator systemu i właściwy OSP określa dodatkowe sygnały, które mają być przekazywane przez zakład wytwarzania energii za pomocą urządzeń monitorowania i urządzeń rejestrujących w celu weryfikacji działania rezerwy odpowiedzi częstotliwościowej mocy czynnej uczestniczących modułów wytwarzania energii. 3. W odniesieniu do stabilności napięcia moduły wytwarzania energii typu C muszą mieć zdolność do automatycznego odłączenia, gdy wartość napięcia w punkcie przyłączenia osiągnie poziomy określone przez właściwego operatora systemu w porozumieniu z właściwym OSP. Warunki i ustawienia dla rzeczywistego odłączenia modułów wytwarzania energii są określane przez właściwego operatora systemu w porozumieniu z właściwym OSP. 4. Moduły wytwarzania energii typu C muszą spełniać następujące wymogi dotyczące odporności: a) w przypadku oscylacji mocy moduły wytwarzania energii muszą utrzymywać stabilność w stanie ustalonym podczas pracy w dowolnym punkcie pracy wykresu zdolności P-Q; b) nie naruszając przepisów art. 13 ust. 4 i 5, moduły wytwarzania energii muszą mieć zdolność do zachowania połączenia z siecią i pracy bez ograniczenia mocy, dopóki napięcie i częstotliwość mieszczą się w granicach określonych na podstawie niniejszego rozporządzenia; c) moduły wytwarzania energii muszą mieć zdolność do zachowania połączenia z siecią w trakcie jednofazowego lub trójfazowego samoczynnego ponownego zamykania na liniach sieci zamkniętej, jeżeli ma to zastosowanie do sieci, do której są przyłączone. Szczegółowe parametry takiej zdolności podlegają koordynacji i uzgodnieniom w kwestii systemów i ustawień zabezpieczeń, o których mowa w art. 14 ust. 5 lit. b). 5. Moduły wytwarzania energii typu C muszą spełniać następujące wymogi dotyczące odbudowy systemu: a) w odniesieniu do zdolności do rozruchu autonomicznego: (i) zdolność do rozruchu autonomicznego nie jest obowiązkowa bez uszczerbku dla praw państw członkowskich do wprowadzenia obowiązkowych przepisów w celu zapewnienia bezpieczeństwa systemu; (ii) właściciele zakładu wytwarzania energii, na wniosek właściwego OSP, przedstawiają ofertę dotyczącą zapewniania zdolności do rozruchu autonomicznego. Właściwy OSP może wystosować taki wniosek, jeżeli uzna, że występuje zagrożenie bezpieczeństwa systemu ze względu na brak zdolności do rozruchu autonomicznego w jego obszarze regulacyjnym; (iii) moduł wytwarzania energii ze zdolnością do rozruchu autonomicznego musi mieć zdolność do rozpoczęcia pracy ze stanu wyłączenia bez zewnętrznego zasilania w czasie określonym przez właściwego operatora systemu lub właściwego OSP; (iv) moduł wytwarzania energii ze zdolnością do rozruchu autonomicznego musi być zdolny do synchronizacji w granicach częstotliwości określonych w art. 13 ust. 1 lit. a) oraz, w stosownych przypadkach, w granicach napięcia określonych przez właściwego operatora systemu lub w art. 16 ust. 2; (v) moduł wytwarzania energii ze zdolnością do rozruchu autonomicznego musi mieć zdolność do automatycznego wyregulowania przysiadów napięcia spowodowanych przyłączaniem odbioru; (vi) moduł wytwarzania energii ze zdolnością do rozruchu autonomicznego musi: — mieć zdolność do wyregulowania przyłączenia odbiorów w obciążeniu bloku, — mieć zdolność do pracy w trybach LFSM-O i LFSM-U, jako określono w ust. 2 lit. c) i art. 13 ust. 2, — regulować częstotliwość w przypadku wzrostu częstotliwości lub spadku częstotliwości w całym zakresie generowanej mocy czynnej pomiędzy minimalnym poziomem regulacji i mocą maksymalną, a także na poziomie pracy na potrzeby własne, — mieć zdolność do pracy równoległej z innymi modułami wytwarzania energii w ramach jednej wyspy oraz — automatycznie regulować napięcie w trakcie odbudowy systemu; b) w zakresie zdolności do udziału w pracy wyspowej: (i) moduły wytwarzania energii muszą mieć zdolność do udziału w pracy wyspowej, jeżeli taki obowiązek nałoży właściwy operator systemu w porozumieniu z właściwym OSP, oraz: — wartości graniczne częstotliwości w przypadku pracy wyspowej to wartości ustanowione zgodnie z art. 13 ust. 1 lit. a), — wartości graniczne napięcia w przypadku pracy wyspowej to wartości ustanowione zgodnie z, odpowiednio, art. 15 ust. 3 lub art. 16 ust. 2; (ii) moduły wytwarzania energii muszą być w stanie pracować w trybie FSM w trakcie pracy wyspowej, jak określono w ust. 2 lit. d). W przypadku nadwyżki mocy moduły wytwarzania energii muszą być zdolne do zmniejszania generowanej mocy czynnej od poprzedniego punktu pracy do nowego punktu pracy w ramach wykresu zdolności P-Q. W tym względzie moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do zmniejszania generowanej mocy czynnej zgodnie z maksimum swoich możliwości technicznych, ale co najmniej o 55 % swojej mocy maksymalnej; (iii) metoda wykrywania przejścia od pracy w systemie wzajemnie połączonym do pracy wyspowej musi być uzgodniona między właścicielem zakładu wytwarzania energii i właściwym operatorem systemu w porozumieniu z właściwym OSP. Uzgodniona metoda wykrywania nie może polegać wyłącznie na sygnałach identyfikujących stan łączników na rozdzielni operatora systemu; (iv) moduły wytwarzania energii muszą być w stanie pracować w trybie LFSM-O i LFSM-U w trakcie pracy wyspowej, jak określono w ust. 2 lit. c) i art. 13 ust. 2; c) w odniesieniu do zdolności do szybkiej resynchronizacji: (i) w przypadku odłączenia modułu wytwarzania energii od sieci moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do szybkiej resynchronizacji zgodnie ze strategią zabezpieczeń uzgodnioną między właściwym operatorem systemu, w porozumieniu z właściwym OSP, i zakładem wytwarzania energii; (ii) moduł wytwarzania energii o minimalnym czasie resynchronizacji dłuższym niż 15 minut po jego odłączeniu od wszelkich źródeł zasilania zewnętrznego musi być tak zaprojektowany, aby przechodził do pracy na potrzeby własne z dowolnego punktu pracy na wykresie zdolności P-Q. W takim przypadku wykrywanie pracy na potrzeby własne nie może polegać wyłącznie na sygnałach identyfikujących stan łączników na rozdzielni operatora systemu; (iii) moduły wytwarzania energii muszą mieć zdolność do utrzymania się w pracy po przejściu do pracy na potrzeby własne, bez względu na sposób zasilania urządzeń potrzeb własnych i ogólnych. Minimalny czas pracy musi zostać określony przez właściwego operatora systemu w porozumieniu z właściwym OSP, biorąc pod uwagę specyfikę technologii napędu podstawowego. 6. Moduły wytwarzania energii typu C muszą spełniać następujące wymogi dotyczące ogólnego zarządzania systemem: a) w odniesieniu do utraty stabilności kątowej lub utraty regulacji moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do odłączania się automatycznie od sieci, aby pomagać w zachowaniu bezpieczeństwa systemu lub zapobiegać uszkodzeniom modułu wytwarzania energii. Właściciel zakładu wytwarzania energii i właściwy operator systemu w porozumieniu z właściwym OSP uzgadniają kryteria wykrywania utraty stabilności kątowej lub utraty regulacji; b) w odniesieniu do oprzyrządowania: (i) zakłady wytwarzania energii muszą być wyposażone w instalację zapewniającą rejestrację usterek i monitorowanie zachowania dynamicznego systemu: Powyższa instalacja rejestruje następujące parametry: — napięcie, — moc czynną, — moc bierną oraz — częstotliwość. Właściwy operator systemu ma prawo określić jakość parametrów zasilania, które należy spełnić, pod warunkiem że odbywa się to z odpowiednim wyprzedzeniem; (ii) ustawienia urządzeń do rejestrowania usterek/zwarć, w tym kryteria wyzwalania i wielkości próbek, muszą być uzgodnione pomiędzy właścicielem zakładu wytwarzania energii i właściwym operatorem systemu w porozumieniu z właściwym OSP; (iii) monitorowanie zachowania dynamicznego systemu musi obejmować alarm oscylacji, określony przez właściwego operatora systemu w porozumieniu z właściwym OSP w celu wykrywania źle wytłumionych oscylacji mocy; (iv) instalacje monitorowania jakości zasilania oraz dynamicznego zachowania systemu muszą uwzględniać możliwość dostępu do informacji dla właściciela zakładu wytwarzania energii, właściwego operatora systemu i właściwego OSP. Protokoły komunikacyjne dla zarejestrowanych danych muszą być uzgadniane między właścicielem zakładu wytwarzania energii, właściwym operatorem systemu i właściwym OSP; c) w odniesieniu do modeli symulacyjnych: (i) na wniosek właściwego operatora systemu lub właściwego OSP, właściciel zakładu wytwarzania energii musi zapewniać modele symulacyjne, które odpowiednio odzwierciedlają zachowanie modułu wytwarzania energii zarówno w stanie ustalonym, jak i dla symulacji dynamicznych (składowa 50 Hz) lub w krótkotrwałych symulacjach elektromagnetycznych. Właściciel zakładu wytwarzania energii musi zapewnić, aby udostępnione modele zostały zweryfikowane na podstawie testów zgodności, o których mowa w rozdziałach 2, 3 i 4 w tytule IV, i musi przekazać wyniki weryfikacji właściwemu operatorowi systemu lub właściwemu OSP. Państwa członkowskie mogą żądać, aby taka weryfikacja została przeprowadzona przez upoważniony podmiot certyfikujący; (ii) modele zapewniane przez właściciela zakładu wytwarzania energii muszą zawierać następujące podmodele w zależności od występowania poszczególnych komponentów: — prądnica i napęd podstawowy, — regulacja obrotów i mocy, — regulacja napięcia, w tym – we właściwych przypadkach – funkcja stabilizatora systemu elektroenergetycznego („PSS”) i układ regulacji wzbudzenia, — modele zabezpieczeń modułu wytwarzania energii elektrycznej uzgodnione przez właściwego operatora systemu i właściciela zakładu wytwarzania energii oraz — modele konwerterów dla modułów parku energii; (iii) wniosek właściwego operatora systemu, o którym mowa w ppkt (i), musi być skoordynowany z właściwym OSP. Wniosek musi zawierać: — format, w jakim należy przekazywać modele, — dokumentację dotyczącą struktury modelu i schematy blokowe, — szacunkowe minimalne i maksymalne wartości mocy zwarciowej w punkcie przyłączenia, wyrażone w MVA, jako wartość równoważna w stosunku do sieci; (iv) właściciel zakładu wytwarzania energii musi na żądanie przekazać zarejestrowane dane dotyczące osiągów modułu wytwarzania energii właściwemu operatorowi systemu lub właściwemu OSP. Właściwy operator systemu lub właściwy OSP może wystąpić o dane w celu porównania odpowiedzi modeli z zarejestrowanymi danymi; d) w odniesieniu do instalacji urządzeń zapewniających pracę systemu i urządzeń zapewniających bezpieczeństwa systemu, w przypadku gdy właściwy operator systemu lub właściwy OSP uzna, że konieczna jest instalacja dodatkowych urządzeń w zakładzie wytwarzania energii w celu zachowania lub odbudowy pracy systemu lub jego bezpieczeństwa, właściwy operator systemu lub właściwy OSP oraz właściciel zakładu wytwarzania energii muszą rozpoznać sprawę i uzgodnić właściwe rozwiązanie; e) właściwy operator systemu określa, w porozumieniu z właściwym OSP, minimalne i maksymalne wartości graniczne prędkości zmiany generowanej mocy czynnej (wartości graniczne zmian) zarówno w zakresie dodatniej, jak i ujemnej zmiany generowanej mocy czynnej modułu wytwarzania energii, z uwzględnieniem specyfiki technologii napędu podstawowego; f) układ uziemienia w punkcie zerowym po stronie sieci transformatorów blokowych musi spełniać specyfikacje właściwego operatora systemu. #### Artykuł 16 Wymogi ogólne dotyczące modułów wytwarzania energii typu D 1. Oprócz spełniania wymogów wymienionych w art. 13 (z wyjątkiem ust. 2 lit. b), ust. 6 i ust. 7), w art. 14 (z wyjątkiem ust. 2) i w art. 15 (z wyjątkiem ust. 3), moduły wytwarzania energii typu D muszą spełniać wymogi określone w niniejszym artykule. 2. Moduły wytwarzania energii typu D muszą spełniać następujące wymogi dotyczące stabilnego poziomu częstotliwości: a) w odniesieniu do zakresów częstotliwości: (i) nie naruszając przepisów art. 14 ust. 3 lit. a) i ust. 3 lit. a) poniżej, moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do zachowania połączenia z siecią i pracy w zakresach napięcia sieciowego w punkcie przyłączenia, wyrażanego za pomocą stosunku napięcia w punkcie przyłączenia do napięcia referencyjnego 1 pu i w okresach określonych w tabelach 6.1 i 6.2; (ii) właściwy OSP może określić krótsze okresy, w czasie których moduły wytwarzania energii muszą mieć zdolność do zachowania połączenia z siecią w przypadku jednoczesnego przepięcia i spadku częstotliwości lub jednoczesnego przepięcia i wzrostu częstotliwości; (iii) niezależnie od przepisów ppkt (i) właściwy OSP w Hiszpanii może zobowiązać moduły wytwarzania energii do posiadania zdolności do zachowania połączenia z siecią w zakresie napięcia od 1,05 pu względnej do 1,0875 pu przez nieokreślony czas; (iv) w przypadku poziomu napięcia sieci 400 kV (określanego ewentualnie często jako poziom 380 kV) napięcia referencyjnego 1 pu wynosi 400 kV, w przypadku innych wartości napięcia sieciowego napięcie referencyjne 1 pu może być różne dla każdego operatora systemu w tym samym obszarze synchronicznym; (v) niezależnie od przepisów ppkt (i) właściwi OSP w bałtyckim obszarze synchronicznym mogą zobowiązać moduły wytwarzania energii do zachowania połączenia z siecią 400 kV w zakresach napięcia i w okresach mających zastosowanie w obszarze synchronicznym Europy kontynentalnej. Tabela 6.1 Obszar synchroniczny Zakres napięcia Czas pracy Europa kontynentalna 0,85 pu – 0,90 pu 60 minut 0,90 pu – 1,118 pu nieograniczony 1,118 pu – 1,15 pu określa każdy OSP, ale nie krócej niż 20 minut i nie dłużej niż 60 minut Nordycki 0,90 pu – 1,05 pu nieograniczony 1,05 pu – 1,10 pu 60 minut Wielka Brytania 0,90 pu–1,10 pu nieograniczony Irlandia i Irlandia Pół 0,90 pu – 1,118 pu nieograniczony nocna Bałtycki 0,85 pu – 0,90 pu 30 minut 0,90 pu – 1,118 pu nieograniczony 1,118 pu – 1,15 pu 20 minut Tabela przedstawia minimalne czasy, w trakcie których moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do pracy przy napięciach odbiegających od napięcia referencyjnego 1 pu w punkcie przyłączenia bez odłączenia od sieci, gdy napięcie bazowe dla jednostek względnych (pu) waha się od 110 kV do 300 kV. Tabela 6.2 Obszar synchroniczny Zakres napięcia Czas pracy Europa kontynentalna 0,85 pu – 0,90 pu 60 minut 0,90 pu – 1,05 pu nieograniczony 1,05 pu – 1,10 pu określa każdy OSP, ale nie krócej niż 20 minut i nie dłużej niż 60 minut Nordycki 0,90 pu – 1,05 pu nieograniczony 1,05 pu – 1,10 pu określa każdy OSP, ale nie więcej niż 60 minut Wielka Brytania 0,90 pu – 1,05 pu nieograniczony 1,05 pu – 1,10 pu 15 minut Irlandia i Irlandia Pół 0,90 pu – 1,05 pu nieograniczony nocna Bałtycki 0,88 pu – 0,90 pu 20 minut 0,90 pu – 1,097 pu nieograniczony 1,097 pu – 1,15 pu 20 minut Tabela przedstawia minimalne czasy, w trakcie których moduł wytwarzania energii musi mieć zdolność do pracy przy napięciach odbiegających od napięcia referencyjnego 1 pu w punkcie przyłączenia bez odłączenia od sieci, gdy napięcie bazowe dla jednostek względnych waha się od 300 kV do 400 kV; b) Szersze zakresy napięcia lub dłuższe minimalne okresy pracy mogą zostać uzgodnione między właściwym operatorem systemu a właścicielem zakładu wytwarzania energii w porozumieniu z właściwym OSP. Jeżeli szersze zakresy napięcia lub dłuższe minimalne czasy pracy są możliwe pod względem ekonomicznym i technicznym, właściciel zakładu wytwarzania energii nie może bez uzasadnienia odmówić zgody; c) nie naruszając przepisów lit. a), właściwy operator systemu w porozumieniu z właściwym OSP ma prawo określić wartości napięcia w punkcie przyłączenia, przy których moduł wytwarzania energii ma zdolność do automatycznego odłączenia. Warunki i ustawienia dla automatycznego odłączenia muszą zostać uzgodnione między właściwym operatorem systemu i właścicielem zakładu wytwarzania energii. 3. Moduły wytwarzania energii typu D muszą spełniać następujące wymogi dotyczące odporności: a) w odniesieniu do zdolności do pozostania w pracy podczas zwarcia: (i) moduły wytwarzania energii muszą mieć zdolność do zachowania połączenia z siecią i kontynuacji stabilnej pracy po zakłóceniu systemu przez wyłączone zwarcia. Powyższa zdolność musi być zgodna z przebiegiem napięcia w czasie w punkcie przyłączenia w warunkach zakłóceniowych określonych przez właściwego OSP. Przebieg napięcia w czasie musi wyrażać dolną wartość graniczną rzeczywistego przebiegu napięcia międzyfazowego na poziomie napięcia w sieci w punkcie przyłączenia w trakcie zwarcia symetrycznego, jako funkcję czasu przed zwarciem, w trakcie zwarcia i po zwarciu. Powyższa dolna wartość graniczna musi zostać określona przez właściwego OSP przy użyciu parametrów określonych na rys. 3 i w zakresach określonych w tabelach 7.1 i 7.2 dla modułów wytwarzania energii typu D przyłączonych na poziomie 110 kV lub wyższym. Powyższa dolna wartość graniczna musi również zostać określona przez właściwego OSP przy użyciu parametrów określonych na rys. 3 i w zakresach określonych w tabelach 3.1 i 3.2 dla modułów wytwarzania energii typu D przyłączonych na poziomie niższym niż 110 kV; (ii) każdy OSP określa warunki przedzakłóceniowe i pozakłóceniowe odnośnie do zdolności do pozostania w pracy podczas zwarcia, o których mowa w art. 14 ust. 3 lit. a) ppkt (iv). Określone warunki przedzakłóceniowe i pozakłóceniowe odnośnie do zdolności do pozostania w pracy podczas zwarcia muszą być podawane do publicznej wiadomości. Tabela 7.1 Parametry dotyczące rys. 3 w zakresie zdolności synchronicznych modułów wytwarzania energii do pozostania w pracy podczas zwarcia Parametry napięcia [pu] Parametry czasu [s] Uret: 0 tclear: 0,14–0,15 (lub 0,14–0,25, jeżeli takie są wymagania w zakresie systemu zabezpieczeń i bezpiecznego działania) Uclear: 0,25 trec1: tclear – 0,45 Urec1: 0,5 – 0,7 trec2: trec1 – 0,7 Urec2: 0,85 – 0,9 trec3: trec2 – 1,5 Tabela 7.2 Parametry dotyczące rys. 3 w zakresie zdolności synchronicznych modułów parku energii do pozostania w pracy podczas zwarcia Parametry napięcia [pu] Parametry czasu [s] Uret: 0 tclear: 0,14–0,15 (lub 0,14–0,25, jeżeli takie są wymagania w zakresie systemu zabezpieczeń i bezpiecznego działania) Uclear: Uret trec1: tclear Urec1: Uclear trec2: trec1 Urec2: 0,85 trec3: 1,5 – 3,0 b) na wniosek właściciela zakładu wytwarzania energii, właściwy operator systemu podaje warunki przedzakłóceniowe i pozakłóceniowe odnośnie do zdolności do utrzymania w pracy podczas zwarcia będące wynikiem obliczeń w punkcie przyłączenia, określone w art. 14 ust. 3 lit. a) ppkt (iv), dotyczących: (i) minimalnej przedzakłóceniowej mocy zwarciowej w każdym punkcie przyłączenia, wyrażonej w MVA; (ii) przedzakłóceniowego punktu pracy modułu wytwarzania energii wyrażonego jako generowana moc czynna i generowana moc bierna w punkcie przyłączenia oraz jako napięcie w punkcie przyłączenia; oraz (iii) minimalnej pozakłóceniowej mocy zwarciowej w każdym punkcie przyłączenia, wyrażonej w MVA; c) zdolność do pozostania w pracy podczas zwarcia w przypadku zwarć niesymetrycznych określa każdy OSP. 4. Moduły wytwarzania energii typu D muszą spełniać następujące wymogi dotyczące ogólnego zarządzania systemem: a) w odniesieniu do synchronizacji, w chwili uruchomienia modułu wytwarzania energii synchronizację wykonuje właściciel zakład wytwarzania energii dopiero po uzyskaniu zezwolenia właściwego operatora systemu; b) moduł wytwarzania energii elektrycznej musi być wyposażony w niezbędne instalacje synchronizacji; c) synchronizacja modułów wytwarzania energii musi być możliwa przy częstotliwościach mieszczących się w granicach przedziałów określonych w tabeli 2; d) właściwy operator systemu i właściciel zakładu wytwarzania energii uzgadniają ustawienia urządzeń synchronizacji, które mają być wprowadzone przed rozpoczęciem pracy modułu wytwarzania energii. Takie uzgodnienie musi obejmować: (i) napięcie; (ii) częstotliwość; (iii) zakres kąta fazowego; (iv) kolejność faz; (v) odchylenia napięcia i częstotliwości.